Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long - Không gian di sản Vườn nhà Ông Sáu Dân bên dòng Vũng Liêm
NSSC Vĩnh LongĐăng: Cập nhật lần cuối: 18 phút đọc

Giữa vùng đất ngã ba sông giàu truyền thống yêu nước của huyện Vũng Liêm, Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long hiện diện như một biểu tượng văn hóa và lịch sử đặc sắc của đồng bằng sông Cửu Long. Không mang dáng vẻ khép kín của những công trình tưởng niệm đồ sộ, quần thể di tích mở ra không gian xanh mát, bình dị và ấm áp tình người như chính cuộc đời vì nước vì dân của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt.
Lịch sử hình thành Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long tại Vũng Liêm
Vùng đất Vũng Liêm từ lâu đã đi vào lịch sử khẩn hoang và giữ nước của cư dân Nam Bộ với địa thế giao thoa giữa dòng sông Cổ Chiên hiền hòa và hệ thống sông rạch chằng chịt. Chính mạch nguồn văn hóa bản địa kiên cường ấy đã hun đúc nên nhân cách, bản lĩnh và tầm nhìn vượt thời đại của người con ưu tú quê hương Vĩnh Long, tạo tiền đề lịch sử cho sự ra đời của Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long.
Truyền thống cách mạng trên quê hương xã Trung Hiệp
Ngược dòng lịch sử Long Hồ dinh từ buổi đầu mở cõi phương Nam vào năm 1732, vùng đất Vũng Liêm luôn giữ vị trí chiến lược về giao thông thủy bộ và là điểm tựa tinh thần vững chắc của những phong trào yêu nước chống ngoại xâm. Tinh thần quật khởi của cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 do vị thủ lĩnh nghĩa quân Lê Cẩn lãnh đạo đã khắc sâu ý chí bất khuất vào tâm thức bao thế hệ cư dân bên dòng Cổ Chiên. Bên cạnh mạch ngầm văn hiến cổ đại từng lưu dấu qua Bảo vật quốc gia tượng thần Vishnu Vũng Liêm Vĩnh Long và ngẫu tượng Linga Yoni Lưu Cựu Trà Vinh, đời sống cần lao gắn liền với làng nghề đan lục bình và cói Vũng Liêm Vĩnh Long càng bồi đắp nên cốt cách trọng nghĩa, giàu lòng nhân ái của con người nơi đây.
Tại ấp Bình Phụng, xã Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm, cậu bé Phan Văn Hòa (tên khai sinh của đồng chí Võ Văn Kiệt, bí danh Sáu Dân) cất tiếng khóc chào đời ngày 23 tháng 11 năm 1922 trong một gia đình nông dân nghèo giàu lòng yêu nước. Thấm nhuần truyền thống hiếu học Vĩnh Long và chứng kiến nỗi cơ cực của người dân mất nước, chàng thanh niên Phan Văn Hòa sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, tham gia phong trào Thanh niên Phản đế từ năm 1938, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 11 năm 1939 và trực tiếp lãnh đạo cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ tại Vũng Liêm vào tháng 11 năm 1940. Mối gắn kết máu thịt với quê hương xã Trung Hiệp đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt hơn bảy thập niên hoạt động cách mạng sôi nổi của ông.
Quá trình khởi dựng công trình tri ân Bác Sáu Dân
Sau khi cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt từ trần vào ngày 11 tháng 6 năm 2008, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Vĩnh Long cùng đồng bào cả nước luôn ấp ủ tâm nguyện xây dựng một không gian tưởng niệm xứng tầm tại chính quê hương ông. Công trình được quy hoạch và khởi dựng tại số 10 đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, khóm 2, thị trấn Vũng Liêm, huyện Vũng Liêm, nằm ngay cạnh hồ Vũng Linh thoáng đãng và tượng đài kỷ niệm Khởi nghĩa Nam Kỳ lịch sử.
Vào ngày 23 tháng 11 năm 2012, nhân dịp kỷ niệm 90 năm Ngày sinh của đồng chí Võ Văn Kiệt (23/11/1922 – 23/11/2012), quần thể công trình chính thức được khánh thành trong niềm xúc động sâu sắc của nhân dân miền Tây Nam Bộ. Thay vì xây dựng một khu đền đài uy nghi cách biệt với đời sống thường nhật, các kiến trúc sư và lãnh đạo địa phương đã kiến tạo Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long trên tổng diện tích 16.410,5 mét vuông (khoảng 1,7 héc-ta) như một công viên văn hóa tâm linh gần gũi, kế thừa trọn vẹn di nguyện của Bác Sáu Dân về sự tiết kiệm, thiết thực và phục vụ trực tiếp cho đời sống tinh thần của nhân dân.
| Thông tin hạng mục | Chi tiết quy hoạch và lịch sử tại di tích |
|---|---|
| Tên gọi chính thức | Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt (Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long) |
| Tên gọi dân gian thân thuộc | Vườn nhà Ông Sáu Dân |
| Vị trí tọa lạc | Số 10 đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, khóm 2, thị trấn Vũng Liêm, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long |
| Quê hương gốc gắn liền | Ấp Bình Phụng, xã Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long |
| Tổng diện tích khuôn viên | 16.410,5 mét vuông (khoảng 1,7 héc-ta) |
| Thời điểm khánh thành | Ngày 23 tháng 11 năm 2012 (kỷ niệm 90 năm Ngày sinh cố Thủ tướng) |
| Cấp độ xếp hạng di sản | Di tích lịch sử cấp quốc gia (Quyết định số 2889/QĐ-BVHTTDL ngày 15 tháng 11 năm 2022) |
Quy hoạch kiến trúc mở của Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long
Điểm độc đáo làm nên bản sắc riêng biệt của Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long trong hệ thống các di tích lưu niệm danh nhân tại Việt Nam chính là tư duy kiến trúc cảnh quan đương đại kết hợp nhuần nhuyễn với hồn cốt nhà vườn Nam Bộ. Toàn bộ công trình xóa bỏ ranh giới ngăn cách giữa không gian tưởng niệm trang nghiêm và nhịp sống bình dị của cộng đồng cư dân thị trấn Vũng Liêm.
Triết lý thiết kế Vườn nhà Ông Sáu Dân gần gũi
Ngay từ bước chân đầu tiên tiếp cận mặt tiền đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, khách thập phương dễ dàng nhận thấy công trình hoàn toàn không có cổng tam quan đồ sộ hay những bức tường rào bê tông kiên cố bao quanh. Các kiến trúc sư đã hiện thực hóa ý tưởng Vườn nhà Ông Sáu Dân bằng cách mở rộng toàn bộ tầm nhìn từ trục đường chính vào thẳng thảm cỏ xanh mướt, hồ nước phẳng lặng và những tán cây cổ thụ rợp bóng mát.
Triết lý kiến trúc mở này phản ánh chân thực phong cách sống giản dị, trọng dân và luôn lắng nghe nhân dân của một vị lãnh đạo suốt đời gắn bó với đồng bằng châu thổ. Những lối đi lát đá tự nhiên uốn lượn mềm mại qua các tiểu cảnh sân vườn, cầu gỗ bắc ngang mặt hồ sen súng và những hàng cây sao, cây dầu, cây ăn trái đặc trưng miệt vườn tạo nên sự chuyển tiếp không gian êm dịu. Tại khuôn viên Vườn nhà Ông Sáu Dân, người dân địa phương có thể thong thả dạo bước mỗi buổi sớm chiều, các cụ già ngồi đàm đạo bên chòi nghỉ thủy tạ và các em học sinh ngồi đọc sách dưới bóng cây, biến nơi tưởng niệm thành một không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng sống động.
Không gian Nhà thờ Bác Sáu Dân trang nghiêm
Nằm ở vị trí trung tâm và trang trọng nhất của trục cảnh quan chính là Nhà thờ Bác Sáu Dân (khu đền tưởng niệm), công trình mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống Việt Nam được cách điệu thanh thoát. Ngôi nhà thờ có kết cấu mái ngói đỏ hai tầng đao cong nhẹ nhàng, hệ thống cột gỗ và cột ốp đá hoa cương nâu trầm vững chãi, bốn bề thông thoáng đón ánh sáng tự nhiên và làn gió mát từ hồ nước xung quanh thổi vào. Trước thềm nhà thờ, trên thảm cỏ xanh bên phải lối dẫn vào chính điện, một tảng đá tự nhiên nguyên khối khắc nổi câu nói bất hủ của cố Thủ tướng lúc sinh thời khiến bất cứ ai dừng chân chiêm ngưỡng cũng bồi hồi suy ngẫm về trách nhiệm của mỗi con người trước vận mệnh dân tộc.
Bước vào nội thất chính điện của Nhà thờ Bác Sáu Dân, tâm điểm không gian là bức tượng đồng chân dung cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt với nụ cười hiền hậu, ánh mắt kiên định mà bao dung quen thuộc. Phía sau bàn thờ được tạo tác bằng bức vách gỗ ánh kim trang nhã kết hợp hệ khung gỗ chạm lưới ô vuông tinh tế, hai bên bài trí đôi hạc đồng chầu uy nghiêm trên nền gạch đá hoa cương trầm mặc. Nơi đây luôn ấm áp khói hương của đồng bào từ khắp mọi miền Tổ quốc tìm về tưởng nhớ người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và công cuộc Đổi mới đất nước.

Khu nhà làm việc cố Thủ tướng và cảnh quan sân vườn
Nằm nép mình dưới những tán cây xanh rợp bóng phía sau khu vực sân lễ là nhà làm việc cố Thủ tướng (khu nhà nghỉ lưu niệm), hạng mục có giá trị lịch sử nguyên bản đặc biệt trong tổng thể di tích. Công trình có diện tích khoảng 212 mét vuông, vốn là ngôi nhà công vụ cũ nơi đồng chí Võ Văn Kiệt từng lưu trú, đọc tài liệu và tiếp đón cán bộ lão thành cùng bà con nhân dân mỗi dịp ông về thăm quê nhà Vũng Liêm lúc sinh thời.
Bên trong nhà làm việc cố Thủ tướng, từng kỷ vật sinh hoạt đời thường vẫn được bảo quản nguyên trạng như khi chủ nhân còn tại thế: bộ bàn ghế gỗ giản dị nơi ông ngồi trao đổi việc nước việc quê, chiếc giường nghỉ mộc mạc, tủ sách báo, chiếc điện thoại bàn cũ cùng những bức ảnh gia đình ấm cúng. Bao bọc quanh ngôi nhà là hệ thống ao cá, vườn cây ăn trái sum suê cùng cụm tượng đồng "Ông Sáu Dân tác nghiệp" nâng chiếc máy ảnh và bức phù điêu đá xanh chạm khắc hình ảnh Bác Sáu Dân hiền từ giữa vòng tay các cháu thiếu nhi.
Hệ thống hiện vật trưng bày tại Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long
Song hành cùng không gian thờ tự và nhà lưu niệm nguyên bản, hạng mục nhà trưng bày tư liệu tại Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long đóng vai trò như một bảo tàng chuyên đề hiện đại. Công trình được thiết kế với hệ thống vách kính lớn nhìn ra khu vườn xanh mát, ứng dụng ngôn ngữ trưng bày bảo tàng học tiên tiến để tái hiện biên niên sử hơn tám mươi năm cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Võ Văn Kiệt.
Kỷ vật tuổi trẻ và hai cuộc kháng chiến cứu nước
Không gian mở đầu của nhà trưng bày tư liệu dẫn dắt người xem trở về những năm tháng tuổi thơ tại xã Trung Hiệp và bước ngoặt dấn thân vào con đường cách mạng của người thanh niên yêu nước Phan Văn Hòa. Hàng trăm bức ảnh tư liệu đen trắng quý hiếm, mô hình ngôi nhà tranh quê nội, các bản trích lục hồ sơ mật của Pháp và những hiện vật kháng chiến đã tái hiện sống động khí thế sục sôi của cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940 tại Vũng Liêm.
Tiếp nối mạch trưng bày là chặng đường hoạt động gian khổ nhưng đầy mưu lược của đồng chí Võ Văn Kiệt trên khắp chiến trường Nam Bộ qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Tại đây, khách tham quan được tận mắt chiêm ngưỡng những kỷ vật gắn bó mật thiết với ông trong những năm tháng lội bưng biền từ căn cứ U Minh, chiến khu Đ đến cương vị Bí thư Khu ủy Sài Gòn – Gia Định (T4) và Bí thư Trung ương Cục miền Nam: chiếc radio bán dẫn nghe tin tức chiến sự, chiếc võng dù, chiếc cặp da sờn góc đựng tài liệu mật, chiếc áo bà ba giản dị và chiếc mũ tai bèo từng theo ông băng qua mưa bom bão đạn cho đến ngày toàn thắng 30 tháng 4 năm 1975.
Dấu ấn đổi mới và những công trình thế kỷ
Phần trọng tâm gây ấn tượng mạnh mẽ nhất trong nhà trưng bày tư liệu tại Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long là không gian chuyên đề khắc họa vai trò kiến tạo đột phá của ông trong thời kỳ tiền Đổi mới và giai đoạn giữ trọng trách Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Thủ tướng Chính phủ (1991 – 1997). Những tư liệu gốc, bản thảo viết tay và bút tích chỉ đạo đã minh chứng cho tư duy kinh tế nhạy bén, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm trước lịch sử của Bác Sáu Dân từ những ngày cùng lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh tháo gỡ cơ chế quan liêu bao cấp.
Đặc biệt, khu trưng bày dành vị trí trang trọng để tái hiện những quyết sách chiến lược gắn liền với tên tuổi Thủ tướng Võ Văn Kiệt trong công cuộc kiến thiết hạ tầng quốc gia thập niên 1990. Nổi bật ngay lối đi chính là bức tượng người công nhân ngành điện cùng tổ hợp hiện vật về đường dây 500kV Bắc Nam mạch 1 – công trình truyền tải điện siêu cao áp dài gần 1.500 ki-lô-mét thống nhất hệ thống điện năng toàn quốc trong hai năm thi công thần tốc (1992 – 1994). Bên cạnh dấu ấn đường dây 500kV Bắc Nam, hệ thống tư liệu còn giới thiệu hàng loạt công trình thế kỷ mang tầm nhìn chiến lược của ông như chương trình khai thác vùng Tứ giác Long Xuyên và Đồng Tháp Mười, kênh T5 thoát lũ ra biển Tây, thủy điện Trị An, thủy điện Yaly, nhà máy lọc dầu Dung Quất và tuyến đường Hồ Chí Minh.
| Chuyên đề trưng bày tại di tích | Nội dung lịch sử trọng tâm | Hiện vật và tư liệu tiêu biểu |
|---|---|---|
| Quê hương và tuổi trẻ (1922 – 1945) | Bối cảnh gia đình tại xã Trung Hiệp, truyền thống yêu nước Vũng Liêm và cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ 1940 | Mô hình nhà tranh quê nội, tài liệu mật của Pháp về cuộc nổi dậy tại Vũng Liêm, cờ đỏ sao vàng và truyền đơn cách mạng |
| Hai cuộc kháng chiến (1945 – 1975) | Hoạt động tại căn cứ U Minh, Khu ủy Sài Gòn – Gia Định (T4), Trung ương Cục miền Nam và Chiến dịch Hồ Chí Minh | Chiếc radio bán dẫn, cặp da đựng tài liệu, võng dù, áo bà ba, mũ tai bèo và bản đồ tác chiến giải phóng Sài Gòn tháng 4 năm 1975 |
| Đột phá Đổi mới kinh tế (1975 – 1991) | Những trăn trở tháo gỡ cơ chế bao cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh và hoạch định đường lối Đổi mới tại Trung ương | Bản thảo bài phát biểu, bút tích ghi chép tay, sổ công tác thực tế tại các xí nghiệp và nông trường miền Nam |
| Những công trình thế kỷ (1991 – 2008) | Quyết sách xây dựng hạ tầng năng lượng, giao thông, thủy lợi và hoạt động đối ngoại mở cửa hội nhập quốc tế | Tượng công nhân ngành điện, sứ cách điện đường dây 500kV Bắc Nam, tư liệu công trình kênh T5 thoát lũ biển Tây và ảnh ngoại giao |

Giá trị di sản quốc gia của Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long
Trải qua hơn một thập niên kể từ ngày khánh thành và đón nhận sự thành kính của hàng triệu lượt đồng bào cả nước, Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long đã vượt lên trên ý nghĩa của một công trình kiến trúc tưởng niệm đơn thuần để trở thành biểu tượng văn hóa, lịch sử tiêu biểu của vùng đất Vĩnh Long địa linh nhân kiệt.
Dấu mốc xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia
Ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc sắc của quần thể công trình, ngày 15 tháng 11 năm 2022, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký Quyết định số 2889/QĐ-BVHTTDL xếp hạng Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Sự kiện đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia được tổ chức trọng thể vào ngày 17 tháng 11 năm 2022, đúng dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt (23/11/1922 – 23/11/2022), khẳng định sự trân trọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với di sản tinh thần vô giá mà ông để lại cho dân tộc.
Việc xác lập tư cách pháp lý cấp quốc gia đã tạo hành lang vững chắc cho công tác bảo tồn nguyên trạng các hạng mục kiến trúc, số hóa kho tàng tư liệu phim ảnh, bản thảo và chăm sóc cảnh quan sinh thái tại thị trấn Vũng Liêm. Hàng năm, đội ngũ cán bộ chuyên môn của bảo tàng tỉnh và ban quản lý di tích thường xuyên thực hiện công tác bảo quản phòng ngừa cho hơn năm trăm hiện vật gốc và sưu tầm bổ sung tư liệu từ các nhân chứng lịch sử.
Không gian văn hóa cộng đồng và giáo dục truyền thống
Đúng như mong ước lúc sinh thời của cố Thủ tướng về một không gian thuộc về nhân dân, Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long ngày nay là điểm hội tụ của các hoạt động giáo dục truyền thống yêu nước, sinh hoạt học thuật và giao lưu văn hóa nghệ thuật tại đồng bằng sông Cửu Long. Vào các dịp lễ kỷ niệm ngày sinh (23 tháng 11 dương lịch), lễ tưởng niệm ngày mất (mùng 8 tháng 5 âm lịch) của Bác Sáu Dân hay các ngày lễ lớn của đất nước, nơi đây diễn ra lễ dâng hương tưởng niệm, triển lãm chuyên đề, tọa đàm khoa học và lễ trao học bổng Võ Văn Kiệt tiếp sức cho học sinh, sinh viên vượt khó học giỏi.
Không gian khoáng đạt của cụm nhà thủy tạ, sân lễ và khu vườn xanh mát còn là địa chỉ đỏ tổ chức các buổi lễ kết nạp Đảng viên, Đoàn viên mới, giúp thế hệ trẻ Vĩnh Long thấu hiểu sâu sắc bài học về tinh thần tự học, ý chí dấn thân và đạo đức cách mạng trong sáng. Trong tiến trình số hóa và lan tỏa giá trị di sản văn hiến bản địa, chuyên trang Vĩnh Long NSSC định kỳ cập nhật hệ thống tư liệu bách khoa chuẩn xác về các di tích lịch sử trọng điểm, góp phần kết nối truyền thống hào hùng của cha ông với khát vọng đổi mới sáng tạo của thế hệ trẻ hôm nay.
Khép lại hành trình tìm hiểu từng nếp nhà, hiện vật và hàng cây rợp bóng bên dòng Vũng Liêm, Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long đọng lại trong lòng người cảm nhận sâu sắc về nhân cách lớn của một nhà lãnh đạo suốt đời lấy hạnh phúc của nhân dân làm lẽ sống. Quần thể di sản nơi quê hương Vũng Liêm mãi là ngọn lửa truyền cảm hứng bất tận về bản lĩnh đổi mới, tinh thần đại đoàn kết dân tộc và khát vọng kiến tạo đất nước Việt Nam phồn vinh, hòa bình, giàu mạnh.
NSSC Vĩnh Long
vinhlong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Vĩnh Long.
Bài liên quan
Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long - Di sản lịch sử tôn vinh người chiến sĩ cộng sản kiên trung
Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long tại xã Long Phước là di tích quốc gia lưu giữ cuộc đời cách mạng kiên cường của cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng.
Cồn Phụng Bến Tre - Ốc đảo xanh tứ linh và dấu ấn kiến trúc Đạo Dừa trên sông Tiền
Cồn Phụng Bến Tre nổi bật giữa tứ linh sông Tiền với kiến trúc Đạo Dừa khảm gốm sứ và sinh thái miệt vườn xứ Dừa. Cùng khám phá cù lao Tân Vinh trù phú này.
Ao Bà Om Trà Vinh - Tuyệt tác hồ vuông cổ kính giữa rừng sao dầu trăm tuổi
Ao Bà Om Trà Vinh cuốn hút với mặt hồ vuông phẳng lặng và hàng trăm cây sao dầu cổ thụ rễ trồi kỳ vĩ. Cùng khám phá truyền thuyết Khmer và quần thể chùa Âng cổ.



