Bỏ qua đến nội dung

Truyền thống hiếu học Vĩnh Long - Mạch nguồn văn hiến vùng đất địa linh nhân kiệt

Được hun đúc từ thuở lập dinh Long Hồ năm 1732, truyền thống hiếu học Vĩnh Long đã kiến tạo nên diện mạo văn hiến đặc sắc của vùng châu thổ nằm giữa sông Tiền và sông Hậu. Từ mái trường Giám Sinh, Văn Thánh Miếu Vĩnh Long đến các thế hệ trí thức lỗi lạc thời hiện đại, mạch nguồn trọng chữ nghĩa luôn là động lực nội sinh thúc đẩy quê hương phát triển.

NSSC Vĩnh LongĐăng: Cập nhật lần cuối: 22 phút đọc

Cổng tam quan Văn Thánh Miếu Vĩnh Long cổ kính biểu tượng cho truyền thống hiếu học Vĩnh Long

Trên dải đất trù phú được phù sa sông Cổ Chiên và sông Hậu bồi đắp quanh năm, cư dân bản địa từ lâu đã xem việc rèn đức luyện tài là gốc rễ bền vững của gia phong và quốc kế. Hành trình khảo cứu truyền thống hiếu học Vĩnh Long mở ra bức tranh sinh động về vùng đất học Vĩnh Long hội tụ khí thiêng địa linh nhân kiệt nơi hội tụ vị Tiến sĩ khai khoa Nam Kỳ cùng nhiều hiền tài xuất chúng trên chuyên trang Vĩnh Long NSSC.

Trường thông tinNội dung chi tiết
Tên chủ đề / Di sản lịch sửTruyền thống hiếu học Vĩnh Long (Lịch sử giáo dục, khoa bảng và đạo học vùng đất Vĩnh Long – Bến Tre – Trà Vinh)
Không gian văn hóaVùng đất Long Hồ dinh – trấn Vĩnh Thanh – tỉnh Vĩnh Long xưa (nay thuộc không gian văn hóa tỉnh Vĩnh Long hợp nhất bên sông Tiền và sông Hậu)
Khởi nguồn lịch sửHình thành từ thế kỷ XVIII cùng quá trình lập dinh Long Hồ (1732), phát triển rực rỡ từ cuối thế kỷ XVIII đến thế kỷ XIX và tiếp nối mạnh mẽ trong thời kỳ hiện đại
Thiết chế giáo dục – văn hiến tiêu biểuTrường học của bậc tôn sư Võ Trường Toản, trường Giám Sinh và trường Đốc học Vĩnh Long, Văn Thánh Miếu Vĩnh Long (khởi dựng năm 1864), Tụ Khuê thư viện
Các bậc danh sư & Đại khoa tiêu biểuSùng Đức Võ Trường Toản, Đốc học Nguyễn Văn Lý, Tiến sĩ khai khoa Phan Thanh Giản (đỗ năm 1826), Đốc học Nguyễn Thông, cụ Đồ Nguyễn Đình Chiểu, nhà bác học Trương Vĩnh Ký
Thế hệ trí thức – lãnh tụ hiện đạiChủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng, Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Giáo sư Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, nhà nghiên cứu Ca Văn Thỉnh, Giáo sư Nguyễn Văn Chì
Đặc trưng học phong bản địaĐề cao Thực học gắn liền với Nghĩa khí, học để làm người nhân nghĩa, cứu dân giúp đời chứ không đơn thuần vì mục đích vinh thân phì gia
Sự kiện / Lễ hội tôn vinh đạo họcLễ tế Xuân – Thu nhị kỳ và Lễ hội Văn Thánh Miếu Vĩnh Long hằng năm; phong trào khuyến học, khuyến tài sâu rộng trong cộng đồng
Di sản thư tịch & Trước tác gắn liềnKhâm định Việt sử Thông giám cương mục, Lương Khê thi thảo, Truyện Lục Vân Tiên, Ngư Tiều y thuật vấn đáp, Việt sử cương giám khảo lược, cùng hàng trăm công trình ngôn ngữ của Trương Vĩnh Ký
Giá trị cốt lõi đương đạiNền tảng tinh thần thúc đẩy đổi mới giáo dục, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long

Cội nguồn hình thành truyền thống hiếu học Vĩnh Long thời mở cõi

Để lý giải vì sao một vùng đất mới được khai phá từ đầu thế kỷ XVIII lại sớm vươn lên trở thành trung tâm văn học – giáo dục hàng đầu của miền Tây Nam Bộ, cần nhìn nhận truyền thống hiếu học Vĩnh Long trong mối liên hệ hữu cơ giữa điều kiện địa văn hóa thuận lợi của vùng châu thổ sông Tiền với ý thức gìn giữ chữ nghĩa,cương thường của những lớp cư dân mở cõi.

Tâm thức trọng chữ nghĩa của cư dân mở cõi

Khác với định kiến cho rằng những vùng đất biên viễn mới khai khẩn thường chỉ chú trọng việc võ bị và canh tác nông nghiệp, ngay từ khi đặt chân đến vùng đất châu Định Viễn thuộc lịch sử Long Hồ dinh vào đầu thế kỷ XVIII, các bậc tiền hiền người Việt từ miền Trung và miền Bắc vào Nam đã mang theo trọn vẹn tâm thức "tôn sư trọng đạo" của nền văn hiến Đại Việt. Giữa khung cảnh thiên nhiên sông nước còn nhiều thử thách, sau khi dựng xong mái nhà tranh, khai thông con rạch và lập ngôi đình làng như đình Tân Giai Vĩnh Long để thờ cúng tổ tiên cùng các vị phúc thần, công việc đầu tiên mà các bô lão trong thôn ấp chăm lo chính là mời thầy đồ về mở lớp dạy chữ Thánh hiền cho con trẻ.

Nhờ vị trí địa lý nằm ở trung tâm đồng bằng châu thổ, được hai dòng sông Tiền và sông Hậu bồi đắp phù sa ngọt lành quanh năm trên các dải đất trù phú như cù lao An Bình Vĩnh Long, đời sống kinh tế nông nghiệp và thương mại đường sông tại Vĩnh Long sớm đạt tới sự sung túc, ổn định. Khi kho lẫm đã đầy lúa gạo và vườn tược sum suê hoa trái, các gia đình điền chủ lẫn nông dân lao động tại Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh đều chung một ước nguyện cao đẹp là cho con em được đèn sách học hành để mở mang trí tuệ, biết đạo lý làm người và làm rạng danh gia tộc.

Bên cạnh đó, sự giao thoa văn hóa đa dạng tại vùng đất Vĩnh Long — nơi các ngôi chùa Phật giáo Bắc tông cổ kính như chùa Tiên Châu Vĩnh Long hiện diện song hành cùng hệ thống chùa Khmer Nam tông như chùa Âng Trà Vinh (nơi duy trì truyền thống dạy chữ Pali, chữ Khmer và đạo lý nhà Phật cho thanh thiếu niên trong phum sóc) — đã tạo nên một môi trường văn hóa cởi mở, khoan dung và đề cao tri thức.

Học phong Sùng Đức và nền tảng đạo lý phương Nam

Bước ngoặt quyết định nâng tầm truyền thống hiếu học Vĩnh Long từ những lớp học gia truyền nhỏ lẻ lên thành một dòng chảy học thuật có triết lý sâu sắc gắn liền với công lao của bậc Vạn thế sư biểu đất Nam Kỳ là cụ Võ Trường Toản (mất năm 1792). Cuối thế kỷ XVIII, dù mở trường dạy học tại làng Hòa Hưng (Gia Định), nhưng tiếng thơm về học vấn uyên bác và cốt cách thanh cao không màng danh lợi của tiên sinh họ Võ đã thu hút hàng trăm sĩ tử từ dinh Long Hồ vượt sông Tiền tìm đến bái sư học đạo.

Phương pháp giáo dục của Võ Trường Toản đã định hình nên bản sắc cốt lõi của học phong Vĩnh Long và toàn vùng Nam Bộ: kiên quyết khước từ lối học tầm chương trích cú sáo rỗng, đặt trọng tâm vào Thực học (học phải đi đôi với hành, thông hiểu lịch sử, địa lý, y lý, kinh tế để giúp nước cứu dân) và Nghĩa khí (giữ trọn chữ Trung, chữ Hiếu, chữ Nghĩa, trọng danh tiết hơn mạng sống). Nhiều môn sinh xuất sắc trưởng thành từ mái trường của ông như Ngô Tùng Châu, Trịnh Hoài Đức, Lê Quang Định, Phạm Ngọc Uẩn đã đem ngọn lửa học thuật ấy truyềnbá sâu rộng về vùng đất Vĩnh Thanh – Vĩnh Long.

Đặc biệt, vào tháng 3 năm Đinh Mão (1867), khi ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ bị quân Pháp chiếm đóng, Kinh lược sứ Phan Thanh Giản cùng Đốc học Nguyễn Thông và các sĩ phu Vĩnh Long đã thành kính tổ chức lễ di táng hài cốt của bậc tôn sư Võ Trường Toản từ làng Hòa Hưng (Gia Định) vượt sông Tiền về an táng trang trọng tại làng Bảo Thạnh, huyện Ba Tri (nay thuộc tỉnh Bến Tre — vùng không gian văn hóa Vĩnh Long). Hành động rước mộ thầy về giữ gìn trên đất Vĩnh Long xưa giữa buổi loạn ly chính là biểu tượng xúc động bậc nhất cho đạo lý "Tôn sư trọng đạo" bất diệt của vùng đất này.

Cổng tam quan Văn Thánh Miếu Vĩnh Long cổ kính bên sông Long Hồ biểu tượng cho truyền thống hiếu học Vĩnh Long
Cổng tam quan Văn Thánh Miếu Vĩnh Long cổ kính bên sông Long Hồ biểu tượng cho truyền thống hiếu học Vĩnh Long

Văn Thánh Miếu và dấu ấn khoa bảng trong truyền thống hiếu học Vĩnh Long

Bước sang thế kỷ XIX dưới vương triều Nguyễn, cùng với việc thiết lập hệ thống trường Đốc học cấp trấn/tỉnh và tổ chức định kỳ các khoa thi Hương tại trường thi Gia Định (từ năm Gia Long thứ 12 – 1813), truyền thống hiếu học Vĩnh Long đã đơm hoa kết trái rực rỡ, đưa vùng đất này trở thành quê hương của vị Tiến sĩ khai khoa đầu tiên nơi đất phương Nam và nơi tọa lạc của ngôi Văn Thánh Miếu uy nghiêm bậc nhất miền Tây.

Dấu ấn vị tiến sĩ khai khoa và hàng ngũ danh sĩ

Trong lịch sử khoa bảng Việt Nam thời quân chủ, do vùng đất Nam Bộ mới được khai mở muộn hơn so với đồng bằng sông Hồng hàng thế kỷ và đường sá ra kinh đô Phú Xuân (Huế) dự thi Hội vô cùng xa xôi cách trở, suốt các khoa thi đầu thời Nguyễn chưa có sĩ tử nào từ miền Nam đỗ đại khoa. Thế nhưng, vào năm Ất Dậu (1825), chàng thanh niên hiếu thảo Phan Thanh Giản (1796–1867) — người làng Tân Thanh, huyện Bảo An, dinh Vĩnh Trấn (tỉnh Vĩnh Long xưa), từng đi làm thuê gánh củi tại lỵ sở Vĩnh Long để nuôi cha trong ngục và được vị quan Đốc học Vĩnh Thanh là Nguyễn Văn Lý cảm phục nhận vào trường dạy dỗ — đã xuất sắc thi đỗ Cử nhân Á nguyên tại trường thi Gia Định.

Mùa xuân năm sau, tại khoa thi Hội năm Bính Tuất niên hiệu Minh Mạng thứ 7 (1826) ở kinh đô Huế, Phan Thanh Giản tiếp tục vượt qua kỳ thi Đình và đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ xuất thân ở tuổi ba mươi. Sự kiện một người con của đất Vĩnh Long trở thành vị Tiến sĩ Nho học khai khoa đầu tiên và duy nhất của cả Lục tỉnh Nam Kỳ đã làm nức lòng sĩ tử toàn vùng châu thổ Cửu Long, khích lệ mạnh mẽ phong trào lập chí đèn sách tại các huyện Vĩnh Bình, Duy Minh, Tân An, Tuân Ngãi.

Tiếp nối tấm gương đại hiếu và hiếu học của Phan Thanh Giản, mảnh đất Vĩnh Long trong thế kỷ XIX đã trở thành nơi hội tụ và tỏa sáng của một thế hệ danh sĩ, nhà giáo và nhà bác học kiệt xuất. Tại Ba Tri, cụ Đồ Nguyễn Đình Chiểu dù đôi mắt mù lòa vẫn mở trường dạy học, bốc thuốc cứu dân và sáng tác những kiệt tác thơ văn bất hủ; tại lỵ sở Vĩnh Long, vị quan Đốc học Nguyễn Thông (1827–1884) tận tâm chấn hưng giáo dục và biên soạn bộ sử Việt sử cương giám khảo lược; còn tại vùng Cái Mơn (Chợ Lách), danh nhân Trương Vĩnh Ký (Pétrus Ký, 1837–1898) đã vươn lên bằng tinh thần tự học phi thường, thông thạo 27 ngôn ngữ Đông – Tây, biên soạn hơn một trăm bộ sách giá trị và được xếp vào hàng "18 nhà bác học toàn thư của thế giới" thế kỷ XIX.

Kiến trúc Văn Thánh Miếu và Tụ Khuê thư viện

Đỉnh cao kết tinh về mặt kiến trúc và tâm linh của truyền thống hiếu học Vĩnh Long chính là sự ra đời của công trình Văn Thánh Miếu Vĩnh Long vào giữa thế kỷ XIX. Năm Kỷ Mùi (1859), khi giữ chức Đốc học tỉnh Vĩnh Long, danh sĩ Nguyễn Thông nhận thấy Vĩnh Long là vùng đất văn vật trọng yếu của miền Tây nhưng chưa có Văn Miếu riêng để thờ Đức Khổng Tử và các bậc tiên hiền nhằm khích lệ phong hóa sĩ phu, nên đã bàn bạc cùng Kinh lược sứ Phan Thanh Giản khởi xướng việc xây dựng.

Dù bị gián đoạn một thời gian ngắn bởi biến cố quân sự năm 1862, đến tháng 11 năm Giáp Tý (1864), dưới sự chủ trì của Kinh lược sứ Phan Thanh Giản, Đốc học Nguyễn Thông cùng sự đóng góp hào hiệp của các thân hào, nhân sĩ khắp ba tỉnh miền Tây (Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên), công trình Văn Thánh Miếu Vĩnh Long đã được khởi công trên một khu đất rộng thoáng bên bờ sông Long Hồ thuộc thôn Long Đức, huyện Vĩnh Bình (nay thuộc Phường 4, thành phố Vĩnh Long) và hoàn thành vào mùa thu năm Bính Dần (1866). Để hình dung rõ dòng chảy lịch sử giáo dục của vùng đất này, bảng tổng hợp dưới đây điểm lại các mốc son tiêu biểu trong truyền thống hiếu học Vĩnh Long:

Niên đại / Giai đoạnSự kiện giáo dục & Công trình văn hiếnĐịa điểm gắn liềnNhân vật / Đóng góp tiêu biểu cho truyền thống hiếu học
Cuối thế kỷ XVIII (1780–1792)Sĩ tử dinh Long Hồ tìm đến trường Hòa Hưng học đạo; hình thành triết lý Thực học và Nghĩa khí phương NamGia Định và lỵ sở Long Hồ (Vĩnh Long)Bậc tôn sư Võ Trường Toản và thế hệ môn sinh đầu tiên của đất Nam Kỳ
Đầu thế kỷ XIX (1802–1825)Triều Nguyễn lập trường Đốc học tại trấn Vĩnh Thanh; Đốc học Nguyễn Văn Lý phát hiện và bồi dưỡng nhân tàiThành Long Hồ (Phường 1, thành phố Vĩnh Long ngày nay)Đốc học Nguyễn Văn Lý cảm hóa và dạy dỗ chàng thanh niên hiếu thảo Phan Thanh Giản
Khoa Bính Tuất (1826)Phan Thanh Giản thi đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ xuất thân tại kỳ thi Đình dưới triều vua Minh MạngKinh đô Phú Xuân (Huế) và quê hương Bảo Thạnh – Vĩnh LongKhai mở danh hiệu Tiến sĩ khai khoa đầu tiên của Lục tỉnh Nam Kỳ, cổ vũ tinh thần học tập toàn vùng
Giai đoạn 1862–1888Phong trào sĩ phu tỵ địa mở trường nghĩa thục dạy chữ, rèn đạo làm người và truyền bá thơ văn yêu nướcHuyện Ba Tri, Giồng Trôm và lỵ sở Vĩnh LongCụ Đồ Nguyễn Đình Chiểu, Đốc học Nguyễn Thông, Phan Văn Trị, Nguyễn Ngọc Chẩn
Năm Giáp Tý – Bính Dần (1864–1866)Khởi dựng và hoàn thành quần thể Văn Thánh Miếu Vĩnh Long bên bờ sông Long Hồ giữa bối cảnh lịch sử đầy thử tháchThôn Long Đức, huyện Vĩnh Bình (nay là Phường 4, TP. Vĩnh Long)Kinh lược sứ Phan Thanh Giản và Đốc học Nguyễn Thông kiến tạo biểu tượng văn hiến miền Tây
Năm Đinh Mão – Kỷ Tỵ (1867–1869)Di táng mộ cụ Võ Trường Toản về Bảo Thạnh (1867); sĩ phu Trương Gia Mô, Nguyễn Thông dựng Văn Xương Các và Tụ Khuê thư việnBảo Thạnh (Ba Tri) và khuôn viên Văn Thánh Miếu Vĩnh LongHình thành thư viện tàng trữ kinh sách và nơi hội họp bình văn của trí thức yêu nước Nam Bộ
Nửa cuối thế kỷ XIX (1860–1898)Nghiên cứu ngôn ngữ học, phiên âm chữ Quốc ngữ, dịch thuật kinh điển Đông phương và biên soạn sách giáo khoaCái Mơn (Chợ Lách) và Sài Gòn – Vĩnh LongNhà bác học Trương Vĩnh Ký công bố 118 công trình khảo cứu văn hóa, ngôn ngữ, lịch sử
Thế kỷ XX – Đầu thế kỷ XXIThế hệ học sinh trường Tỉnh lỵ Vĩnh Long, Collège de Mỹ Tho tham gia cách mạng, nghiên cứu khoa học và kiến thiết đất nướcVĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh và thủ đô Hà NộiPhạm Hùng, Võ Văn Kiệt, Giáo sư Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, nhà nghiên cứu Ca Văn Thỉnh

Ngay phía trước Điện Đại Thành thờ Khổng Tử và Tứ Phối, Thập Triết tại Văn Thánh Miếu Vĩnh Long, vào năm Kỷ Tỵ (1869), các sĩ phu yêu nước do ông Bá hộ Lê Minh Chánh đứng ra vận động đã xây dựng thêm lầu Văn Xương Các hai tầng bằng gỗ quý chạm khắc tinh xảo, đồng thời lập Tụ Khuê thư viện ở tầng dưới để làm nơi tàng trữ hàng ngàn cuốn sách kinh sử và làm điểm hội tụ đàm đạo văn chương, thời cuộc của giới trí thức Vĩnh Long. Hằng năm, các kỳ lễ hội Văn Thánh Miếu Vĩnh Long được tổ chức trang nghiêm với nghi thức tế lễ cổ truyền, nhắc nhở hậu thế về cội nguồn đạo học.

Lầu Văn Xương Các cổ kính hai tầng nằm giữa hàng cây sao cổ thụ tại Văn Thánh Miếu Vĩnh Long
Lầu Văn Xương Các cổ kính hai tầng nằm giữa hàng cây sao cổ thụ tại Văn Thánh Miếu Vĩnh Long

Thế hệ trí thức yêu nước kế thừa truyền thống hiếu học Vĩnh Long

Sức sống bền bỉ của truyền thống hiếu học Vĩnh Long được thể hiện rõ nét nhất khi đất nước bước vào thế kỷ XX — thời đại của sự giao tiếp văn hóa Đông – Tây và cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất Tổ quốc. Từ nền tảng gia giáo Nho học kết hợp với tinh thần tiếp thu khoa học kỹ thuật hiện đại, mảnh đất Vĩnh Long đã sản sinh ra những nhà lãnh đạo kiệt xuất và những nhà khoa học đầu ngành của nước Việt Nam mới.

Những học giả và nhà khoa học làm rạng danh quê hương

Một trong những biểu tượng chói lọi nhất của trí tuệ và truyền thống hiếu học Vĩnh Long trong thế kỷ XX chính là Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa (tên thật là Phạm Quang Lễ, 1913–1997), người con ưu tú của xã Hòa Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Sinh ra trong một gia đình nhà giáo nghèo và mồ côi cha từ năm bảy tuổi, cậu học trò Phạm Quang Lễ đã vượt qua muôn vàn thiếu thốn bằng ý chí học tập phi thường, luôn đứng đầu các kỳ thi tại trường Tỉnh lỵ Vĩnh Long và trường Collège de Mỹ Tho trước khi giành học bổng sang Pháp du học năm 1935.

Trong mười một năm miệt mài học tập và nghiên cứu tại châu Âu, chàng thanh niên quê Vĩnh Long đã lấy liên tiếp ba bằng kỹ sư (Kỹ sư Cầu đường, Kỹ sư Điện và Kỹ sư Hàng không) cùng bằng Cử nhân Toán học tại các học viện danh tiếng nhất của Pháp, đồng thời âm thầm tự nghiên cứu chuyên sâu về kỹ thuật chế tạo vũ khí quân giới tại Đức và Pháp. Năm 1946, theo tiếng gọi thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, kỹ sư Phạm Quang Lễ đã từ bỏ mức lương hậu hĩnh và cuộc sống sung túc tại Paris để theo Bác Hồ về chiến khu Việt Bắc, được Bác đặt tên mới là Trần Đại Nghĩa và giao trọng trách Cục trưởng Cục Quân giới.

Tại núi rừng kháng chiến thiếu thốn đủ bề, bằng tri thức khoa học uyên bác, ông đã chế tạo thành công súng chống tăng Bazooka, súng không giật SKZ và bom bay, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập dân tộc, sau này trở thành Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước kiêm Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam. Ngày nay, Khu lưu niệm Giáo sư Viện sĩ Trần Đại Nghĩa Vĩnh Long tại huyện Tam Bình là địa chỉ giáo dục truyền thống tự học và đam mê khoa học cho hàng vạn học sinh, sinh viên.

Cùng với Trần Đại Nghĩa, vùng đất văn hiến Vĩnh Long – Bến Tre còn đóng góp cho nền học thuật nước nhà Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Ca Văn Thỉnh (1902–1987, quê huyện Mỏ Cày) — nhà nghiên cứu tiên phong đặt nền móng cho ngành nghiên cứu văn học và lịch sử Nam Bộ với tác phẩm kinh điển Hào khí Đồng Nai.

Những nhà lãnh đạo kiệt xuất trưởng thành từ đất học

Không chỉ tỏa sáng trong lĩnh vực khoa học và văn hóa, truyền thống hiếu học Vĩnh Long — với phương châm học từ sách vở kết hợp với học từ thực tiễn nhân dân — còn hun đúc nên tầm vóc trí tuệ của những nhà lãnh đạo trụ cột của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong thế kỷ XX, tiêu biểu là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng (1912–1988, quê xã Long Phước, huyện Long Hồ) và Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt (1922–2008, quê xã Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm).

Nếu đồng chí Phạm Hùng sớm giác ngộ lý tưởng yêu nước ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường tại Vĩnh Long và Mỹ Tho, biến nhà tù Côn Đảo thành trường học cách mạng kiên cường trước khi đảm nhận những trọng trách điều hành đất nước, thì Thủ tướng Võ Văn Kiệt (Ông Sáu Dân) lại là tấm gương mẫu mực của tinh thần tự học suốt đời, luôn lắng nghe ý kiến của giới trí thức, chuyên gia khoa học trong và ngoài nước để đưa ra những quyết sách đổi mới táo bạo như công trình đường dây tải điện 500kV Bắc – Nam hay chương trình thoát lũ tứ giác Long Xuyên, ngọt hóa bán đảo Cà Mau.

Các quần thể di tích lịch sử văn hóa như Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long tại huyện Long Hồ và Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long tại huyện Vũng Liêm ngày nay không chỉ là nơi tri ân công lao của các bậc tiền bối mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa, khuyến học gắn kết chặt chẽ với các trường học trong tỉnh.

Phát huy truyền thống hiếu học Vĩnh Long trong kỷ nguyên đổi mới

Bước vào thế kỷ XXI với sự bùng nổ của kinh tế tri thức và chuyển đổi số, truyền thống hiếu học Vĩnh Long tiếp tục được Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương trân trọng gìn giữ, nâng tầm thành động lực nội sinh quan trọng nhất để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Hệ thống giáo dục đại học và phong trào khuyến tài

Từ một vùng đất chỉ có vài trường tiểu học và trường Đốc học thời xưa, Vĩnh Long ngày nay đã vươn lên trở thành một trong những trung tâm đào tạo đại học và giáo dục nghề nghiệp năng động bậc nhất của khu vực Tây Nam Bộ. Hệ thống các trường đại học đóng trên địa bàn như Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, Trường Đại học Xây dựng Miền Tây, Trường Đại học Cửu Long, Phân hiệu Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh tại Vĩnh Long mỗi năm đào tạo hàng chục ngàn kỹ sư, cử nhân và thạc sĩ cung ứng cho toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Song hành với giáo dục chính quy, các quỹ khuyến học, khuyến tài mang tên các bậc danh nhân của quê hương — như Quỹ học bổng Phan Thanh Giản, Quỹ học bổng Võ Văn Kiệt, Quỹ học bổng Phạm Hùng, Quỹ học bổng Trần Đại Nghĩa, Quỹ học bổng Nguyễn Đình Chiểu — đã được duy trì bền bỉ suốt nhiều thập kỷ qua. Hằng năm, lễ tuyên dương học sinh giỏi, tân sinh viên thủ khoa và các tiến sĩ, thạc sĩ trẻ thường được tổ chức trang trọng ngay tại khuôn viên Văn Thánh Miếu Vĩnh Long và các khu lưu niệm danh nhân, tạo nên sợi dây kết nối thiêng liêng giữa thế hệ trẻ hôm nay với mạch nguồn khoa bảng của tiền nhân.

Kết nối di sản đạo học với khởi nghiệp sáng tạo

Điểm đặc sắc của học phong Vĩnh Long từ thời cụ Võ Trường Toản, Phan Thanh Giản, Trương Vĩnh Ký cho đến Giáo sư Viện sĩ Trần Đại Nghĩa chính là tinh thần Thực học — Sáng tạo — Ứng dụng vào đời sống. Ngày nay, tinh thần ấy đang được thế hệ thanh niên, trí thức trẻ Vĩnh Long chuyển hóa mạnh mẽ vào các dự án nghiên cứu khoa học ứng dụng, nông nghiệp công nghệ cao thích ứng biến đổi khí hậu, bảo tồn di sản gốm đỏ Mang Thít và chế biến sâu nông sản bản địa.

Trong sứ mệnh đồng hành cùng tri thức địa phương và lan tỏa giá trị văn hiến dân tộc, chuyên trang Vĩnh Long NSSC đóng vai trò là cầu nối thông tin toàn diện, tôn vinh chiều sâu truyền thống hiếu học Vĩnh Long gắn liền với khát vọng đổi mới sáng tạo của thế hệ trẻ. Nhìn lại chặng đường gần ba thế kỷ từ mái trường xưa bên dòng sông Cổ Chiên đến những giảng đường đại học hiện đại, truyền thống hiếu học Vĩnh Long mãi mãi là niềm tự hào và nguồn sức mạnh tinh thần vô giá đưa quê hương Vĩnh Long vươn tới tương lai thịnh vượng.

Chia sẻ:
VC

NSSC Vĩnh Long

vinhlong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Vĩnh Long.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất