Bỏ qua đến nội dung

Lễ hội Vu Lan Thắng Hội - Di sản giao thoa văn hóa đặc sắc tại Cầu Kè

Được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 3415/QĐ-BVHTTDL, lễ hội Vu Lan Thắng Hội tại huyện Cầu Kè là biểu tượng sinh động cho truyền thống nhân nghĩa, hiếu đạo và tinh thần cố kết cộng đồng nơi miền Tây Nam Bộ.

NSSC Vĩnh LongĐăng: Cập nhật lần cuối: 16 phút đọc

Không gian bày trí giàn lễ phẩm và tượng Tiêu Diện Đại Sĩ rực rỡ cờ hoa tại lễ hội Vu Lan Thắng Hội Cầu Kè

Khi làn gió chướng cuối mùa hạ thổi nhẹ qua những vườn cây trái trĩu quả ven bờ sông Hậu, vùng đất Cầu Kè lại rộn ràng bước vào mùa lễ hội Vu Lan Thắng Hội rực rỡ cờ hoa và tiếng trống lân sư rồng. Khởi phát từ ngôi miếu cổ Vạn Niên Phong Cung, kỳ đại lễ trăm năm tuổi này dung hợp hài hòa tín ngưỡng thờ Ông Bổn với đạo lý Vu Lan báo hiếu trong đời sống tinh thần ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa.

Cội nguồn giao thoa văn hóa của lễ hội Vu Lan Thắng Hội

Lịch sử hình thành lễ hội Vu Lan Thắng Hội tại huyện Cầu Kè gắn liền với hành trình khai khẩn vùng đất ven sông Hậu và quá trình cộng cư hòa hợp giữa các tộc người tại miền Tây Nam Bộ từ cuối thế kỷ mười chín. Qua hơn một thế kỷ lưu truyền, lễ hội đã dung hợp hai mạch nguồn tín ngưỡng lớn của phương Đông thành một chỉnh thể văn hóa bản địa độc đáo.

Dung hợp tín ngưỡng thờ Ông Bổn và đạo hiếu Vu Lan

Theo các nguồn tư liệu lịch sử địa phương và văn bia tại Cầu Kè, vào khoảng cuối thế kỷ mười chín, các nhóm cư dân người Hoa (thuộc nhóm ngôn ngữ Triều Châu, Phúc Kiến và Quảng Đông) khi xuôi dòng sông Hậu đến vùng đất Cầu Kè lập nghiệp đã dựng nên các ngôi miếu thờ Bổn Đầu Công (thường gọi là Ông Bổn — vị phúc thần bảo hộ cuộc sống bình an, mưa thuận gió hòa và phù trợ cư dân định cư nơi đất mới). Hằng năm, cộng đồng tổ chức lễ Vía Ông Bổn để tạ ơn thần linh che chở cho xóm làng sung túc.

Trong quá trình chung sống gắn bó với cư dân người Việt và người Khmer bản địa vốn có truyền thống Phật giáo lâu đời như tại quần thể chùa Âng Trà Vinh hay thắng cảnh Ao Bà Om Trà Vinh, lễ Vía Ông Bổn vào tháng Bảy âm lịch của người Hoa tại Cầu Kè đã từng bước dung hợp sâu sắc với đại lễ Vu Lan Báo Hiếu và nghi thức Xá tội vong nhân của Phật giáo Bắc tông. Sự kết hợp giữa tín ngưỡng thờ Ông Bổn (tri ân bậc tiền nhân khai mở vùng đất) và tinh thần Vu Lan báo hiếu (báo đáp công ơn sinh thành của cha mẹ, cửu huyền thất tổ và cứu độ chúng sinh) đã khai sinh tên gọi lễ hội Vu Lan Thắng Hội mang ý nghĩa một hội lớn làm việc thiện lành, nhân nghĩa và hiếu đạo.

Không gian Vạn Niên Phong Cung và câu thiệu dân gian

Trung tâm khởi phát và diễn ra các nghi lễ trọng đại nhất của lễ hội Vu Lan Thắng Hội là ngôi cổ miếu Vạn Niên Phong Cung (dân gian gọi là chùa Ông Bổn thị trấn Cầu Kè, kiến tạo từ cuối thế kỷ mười chín tại khóm 1, thị trấn Cầu Kè), cùng hệ thống cơ sở tín ngưỡng lân cận như Minh Đức Cung (xã Hòa Ân), Vạn Ứng Phong Cung, Niên Phong Cung và Phước Thắng Cung. Kiến trúc của Vạn Niên Phong Cung mang đậm phong cách nghệ thuật cổ truyền phương Đông với mái ngói âm dương viền xanh, đỉnh mái gắn tượng lưỡng long tranh châu bằng gốm men màu và nội điện chạm khắc gỗ sơn son thếp vàng.

Khác với lễ Vu Lan thông thường diễn ra vào ngày rằm tháng Bảy, lễ hội Vu Lan Thắng Hội tại Vạn Niên Phong Cung được tổ chức vào những ngày cuối tháng Bảy âm lịch, tập trung chính thức từ ngày 25 đến ngày 28 tháng Bảy âm lịch hằng năm (tại Minh Đức Cung diễn ra từ ngày 20 đến ngày 23 tháng Bảy âm lịch). Từ bao đời nay, trong tâm thức người dân Cầu Kè đã khắc sâu câu thiệu dân gian hai lăm vào đám hai tám ra giàn — lời nhắn nhủ để những người con đi làm ăn xa nhớ thu xếp trở về quê hương dự hội, dâng hương báo hiếu tổ tiên và chung tay chuẩn bị lễ phẩm cùng xóm làng.

Hạng mục khảo cứuThông tin chi tiết tại lễ hội Vu Lan Thắng Hội Cầu KèGiá trị văn hóa và di sản đặc trưng
Thời gian tổ chức chínhTừ ngày 25 đến ngày 28 tháng Bảy âm lịch hằng năm (hai lăm vào đám hai tám ra giàn)Tiếp nối mùa hiếu hạnh tháng Bảy âm lịch với quy mô hội lớn kéo dài bốn ngày đêm
Không gian trung tâmDi tích Vạn Niên Phong Cung (thị trấn Cầu Kè) và Minh Đức Cung (xã Hòa Ân)Quần thể kiến trúc miếu cổ người Hoa giao thoa văn hóa Phật giáo Nam Bộ
Cốt lõi tín ngưỡngKết hợp tín ngưỡng thờ Ông Bổn (Bổn Đầu Công) và đại lễ Vu Lan báo hiếuBiểu tượng giao thoa tín ngưỡng dân gian phúc thần và triết lý từ bi Phật giáo
Hệ thống lễ thức cổ truyềnChuỗi gần 20 nghi thức liên hoàn cùng tượng giấy Tiêu Diện Đại Sĩ và đăng đàn chẩn tếBảo lưu nguyên vẹn kịch bản nghi lễ cổ truyền, nhạc bát âm và diễn xướng thỉnh kinh
Xếp hạng di sản quốc giaDi sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Quyết định số 3415/QĐ-BVHTTDL ngày 10/11/2023)Ngày hội đại đoàn kết ba dân tộc Kinh - Khmer - Hoa gắn với tuần lễ đặc sản bản địa

Hệ thống nghi thức liên hoàn trong lễ hội Vu Lan Thắng Hội

Điểm làm nên sức hấp dẫn độc bản của lễ hội Vu Lan Thắng Hội chính là hệ thống gần hai mươi nghi thức tín ngưỡng cổ truyền được tổ chức liên hoàn, chặt chẽ suốt bốn ngày đêm theo một kịch bản nghiêm cẩn. Mỗi lễ thức đều chứa đựng triết lý giáo dục sâu sắc hướng con người tới cái thiện, lòng biết ơn và sự sẻ chia với cộng đồng.

Tháp lễ vật và những giỏ tre đựng phẩm vật cúng tế được người dân chuẩn bị chu đáo trong lễ hội Vu Lan Thắng Hội
Tháp lễ vật và những giỏ tre đựng phẩm vật cúng tế được người dân chuẩn bị chu đáo trong lễ hội Vu Lan Thắng Hội

Lễ thỉnh Phật, khai quang Tiêu Diện Đại Sĩ

Mở đầu chuỗi nghi lễ vào sáng ngày 25 tháng Bảy âm lịch (hai lăm vào đám hai tám ra giàn) là nghi thức Hưng tác – Trình tổ và Lễ thỉnh chư Phật, Bồ Tát cùng thần thánh về an vị tại đàn tràng trung tâm của Vạn Niên Phong Cung. Ngay tại khoảng sân rộng phía trước chính điện, các nghệ nhân thủ công đã dựng sẵn giàn thí thực quy mô lớn cùng cốt tượng giấy khổng lồ của Tiêu Diện Đại Sĩ (dân gian gọi là Ông Tiêu — hóa thân của Bồ Tát Quan Thế Âm trong hình tướng uy dũng với sắc mặt xanh đỏ, đầu đội mũ gắn hình đức Phật A Di Đà, tay cầm cờ lệnh để hàng phục cái ác và dẫn dắt các vong linh về nghe kinh siêu thoát).

Đúng giờ lành trong ngày đầu tiên của lễ hội Vu Lan Thắng Hội, vị Sư cả cùng Ban trị sự thực hiện nghi thức điểm nhãn khai quang cho tôn tượng Tiêu Diện Đại Sĩ cùng hai vị hộ pháp Phán Quan và Đại Sĩ giữ đàn. Tiếng chuông trống bát nhã hòa cùng dàn nhạc lễ bát âm và tiếng tụng kinh trầm hùng tạo nên bầu không khí linh thiêng. Xung quanh sân đàn tràng, hàng trăm chiếc giỏ tre đan thủ công (tương đồng với kỹ nghệ của làng nghề đan đát tre trúc Phước Tuy Ba Tri Bến Tre) chứa đầy gạo trắng, muối hạt, bánh bao, trái cây miệt vườn và cờ giấy đỏ ghi tên các gia đình tín chủ được sắp xếp ngay ngắn để dâng cúng.

Diễu hành thầy trò Đường Tăng đi thỉnh kinh

Sang ngày 26 và 27 tháng Bảy âm lịch, bên cạnh các khóa lễ Tụng kinh Vu Lan, Lễ Bái sám, Lễ Cúng ngọ và Lễ phóng thủy đăng thả đèn hoa đăng cầu nguyện quốc thái dân an trên dòng sông Hậu, nghi thức thu hút sự chờ đón nồng nhiệt nhất của người dân và du khách trong lễ hội Vu Lan Thắng Hội chính là hoạt cảnh diễu hành thầy trò Đường Tăng đi Tây Thiên thỉnh kinh. Đây là hình thức diễn xướng dân gian ngoài trời sinh động nhằm truyền tải thông điệp vượt qua gian khổ để tìm về chân lý giác ngộ.

Đoàn rước xuất phát từ sân Vạn Niên Phong Cung diễu hành qua các trục đường chính của thị trấn Cầu Kè trong tiếng trống chiêng rộn rã của các đoàn múa lân sư rồng và dàn nhạc bát âm. Đi giữa đoàn rước là các thanh niên địa phương hóa trang công phu thành hình tượng Đường Tăng khoác cà sa đỏ cưỡi ngựa trắng uy nghi, theo sát bảo vệ là Tôn Ngộ Không cầm gậy Như Ý, Trư Bát Giới vác bừa chín răng và Sa Tăng gánh hành lý kinh thư. Dọc hai bên đường, bà con ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa đứng chật kín chiêm ngưỡng hoạt cảnh diễu hành thầy trò Đường Tăng, tạo nên khung cảnh giao lưu văn hóa đường phố náo nhiệt.

Nghi thức đăng đàn chẩn tế và phát lộc bình an

Đỉnh cao khép lại chu kỳ nghi lễ vào ngày 28 tháng Bảy âm lịch là đại lễ đăng đàn chẩn tế (Đăng đàn thí thực cô hồn) và lễ Tống thánh hoàn cung. Trên đàn tràng cao trang nghiêm trước tượng Tiêu Diện Đại Sĩ, các vị cao tăng thực hiện nghi thức tuyên sớ, bắt ấn chú biến thực chân ngôn để hóa phép cho lương thực, phẩm vật trên giàn thí thực trở thành nguồn thức ăn tinh thần cứu giúp các vong linh không nơi nương tựa và cầu nguyện cho âm siêu dương thái, xóm làng bình yên.

Ngay sau khi hoàn tất nghi thức đăng đàn chẩn tế và hóa tống cốt tượng giấy Ông Tiêu, Ban tổ chức tiến hành nghi thức ra giàn — phân phát lễ phẩm gồm gạo, muối, bánh trái và cờ phướn nhỏ màu đỏ cho nhân dân cùng du khách mang về lấy lộc bình an. Trong suốt kỳ lễ hội, Ban trị sự các cung miếu tại Cầu Kè luôn duy trì truyền thống nhân đạo khi dành hàng chục tấn gạo và nhu yếu phẩm đóng góp của cộng đồng để trao tặng các hộ gia đình khó khăn, làm sáng ngời tinh thần từ bi của mùa Vu Lan báo hiếu.

Đoàn hóa trang thầy trò Đường Tăng đi thỉnh kinh diễu hành náo nhiệt trên đường phố Cầu Kè trong lễ hội Vu Lan Thắng Hội
Đoàn hóa trang thầy trò Đường Tăng đi thỉnh kinh diễu hành náo nhiệt trên đường phố Cầu Kè trong lễ hội Vu Lan Thắng Hội

Sức sống văn hóa cộng đồng tại lễ hội Vu Lan Thắng Hội

Vượt qua ranh giới của một nghi lễ tín ngưỡng tộc người, lễ hội Vu Lan Thắng Hội từ lâu đã trở thành ngày hội văn hóa lớn nhất trong năm của toàn thể cư dân vùng đất Cầu Kè bên dòng Hậu Giang. Sự kiện là minh chứng sống động cho tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái giữa cộng đồng ba dân tộc anh em Kinh – Khmer – Hoa.

Ngày hội đại đoàn kết ba dân tộc anh em

Đến với Cầu Kè trong những ngày cuối tháng Bảy âm lịch, du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh những gia đình người Việt, người Khmer và người Hoa cùng nhau quây quần gói bánh, dựng giàn lễ phẩm, phục vụ cơm chay miễn phí cho khách hành hương tại Vạn Niên Phong Cung và Minh Đức Cung. Nếu đồng bào Khmer tự hào với di sản lễ hội Chôl Chnăm Thmây và lễ Sene Đôlta của đồng bào Khmer Trà Vinh cùng kho tàng hiện vật tại Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer Trà Vinh, còn cư dân vùng biển gắn bó với lễ hội Cúng biển Mỹ Long Cầu Ngang Trà Vinh và lễ hội Nghinh Ông Bình Đại, thì tại vùng đất ven sông Hậu này, lễ hội Vu Lan Thắng Hội chính là sợi dây tâm linh gắn kết cả ba cộng đồng.

Suốt bốn ngày đêm diễn ra lễ hội, các hoạt động diễn xướng nghệ thuật truyền thống diễn ra sôi nổi từ sân miếu ra tới quảng trường trung tâm huyện. Tiếng trống lân sư rồng của các đoàn nghệ thuật người Hoa hòa quyện cùng giai điệu đờn ca tài tử, hát bội của người Việt và những điệu múa dân gian của đồng bào Khmer, thể hiện tấm lòng hiếu khách hào sảng của cư dân miền sông nước.

Kết nối không gian sản vật miệt vườn bên sông Hậu

Thời điểm diễn ra lễ hội Vu Lan Thắng Hội vào cuối tháng Bảy âm lịch hằng năm cũng chính là mùa thu hoạch rộ của những vườn cây ăn trái trứ danh dọc đôi bờ sông Hậu và vùng cù lao Tân Quy Cầu Kè Trà Vinh. Lễ hội luôn được địa phương tổ chức gắn kết hài hòa với Tuần lễ Văn hóa – Du lịch và không gian tôn vinh sản vật bản địa, nổi bật nhất là trái dừa sáp Cầu Kè Trà Vinh tròn một thế kỷ bén rễ trên mảnh đất Cầu Kè kể từ năm 1924.

Những sản vật tinh túy nhất của miệt vườn và sông nước địa phương như dừa sáp đặc ruột béo ngậy, chôm chôm, măng cụt cù lao Tân Quy, món ốc gạo cù lao Tân Quy, tô bún nước lèo Trà Vinh hay những đòn bánh tét Trà Cuôn Trà Vinh đều được người dân tuyển chọn dâng lên bàn thờ Ông Bổn và chư Phật:

  • Lễ phẩm nông sản bản địa: Trái cây tươi miệt vườn Cầu Kè, gạo nếp mới, muối hạt trắng, đường phèn và bánh truyền thống do các gia đình chế biến dâng cúng.
  • Hoạt động giao lưu văn hóa miệt vườn: Trưng bày mâm ngũ quả nghệ thuật, hội thi lân sư rồng, biểu diễn nhạc ngũ âm và đờn ca tài tử ven sông Hậu.
  • Thực hành thiện nguyện cộng đồng: Phục vụ hàng chục nghìn suất ăn chay miễn phí cho khách hành hương và trao tặng gạo từ thiện sau lễ đăng đàn chẩn tế.

Giá trị di sản của lễ hội Vu Lan Thắng Hội

Trải qua hơn một trăm năm hình thành và trao truyền liên tục qua nhiều thế hệ cư dân Cầu Kè, lễ hội Vu Lan Thắng Hội đã khẳng định vị thế là một trong những di sản văn hóa tiêu biểu nhất của vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Dấu mốc vinh danh di sản văn hóa quốc gia

Ghi nhận những giá trị đặc sắc về lịch sử giao lưu văn hóa, nghệ thuật trình diễn dân gian và tinh thần cố kết cộng đồng của lễ hội, ngày 10 tháng 11 năm 2023, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký Quyết định số 3415/QĐ-BVHTTDL chính thức đưa lễ hội Vu Lan Thắng Hội của người Hoa tại huyện Cầu Kè vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đến tháng Tám năm 2024, lễ đón nhận Bằng chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã được tổ chức trọng thể gắn liền với sự kiện kỷ niệm 100 năm cây dừa sáp Cầu Kè.

Danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ tôn vinh công lao gìn giữ bản sắc văn hóa của Ban trị sự Vạn Niên Phong Cung, Minh Đức Cung và các cung miếu trên địa bàn huyện Cầu Kè, mà còn khẳng định sức sống mãnh liệt của một di sản sống được nuôi dưỡng bởi chính cộng đồng nhân dân. Mọi nghi thức từ tạo tác cốt tượng Tiêu Diện Đại Sĩ, cử hành nhạc lễ, diễu hành thầy trò Đường Tăng cho đến đăng đàn chẩn tế đều được các bậc cao niên truyền dạy tỉ mỉ cho thế hệ thanh niên kế cận.

Bảo tồn bản sắc văn hóa tâm linh vùng sông nước

Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, công tác bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội Vu Lan Thắng Hội luôn được chính quyền địa phương và cộng đồng cư dân thực hiện theo hướng giữ gìn nguyên vẹn hồn cốt nghi lễ cổ truyền, bài trừ mọi biểu hiện mê tín dị đoan hay thương mại hóa lễ hội. Các giá trị cốt lõi về lòng hiếu thảo với cha mẹ (Vu Lan báo hiếu), lòng biết ơn tiền nhân khai sáng vùng đất (tín ngưỡng thờ Ông Bổn) và tinh thần tương thân tương ái tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ.

Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn không gian di tích cổ kính tại thị trấn Cầu Kè với phát triển du lịch sinh thái văn hóa vùng cù lao sông Hậu đã đưa lễ hội trở thành điểm hẹn văn hóa tâm linh thu hút đông đảo du khách mỗi mùa tháng Bảy âm lịch. Trên hành trình số hóa và gìn giữ kho tàng di sản văn hóa bản địa vùng châu thổ Cửu Long, chuyên trang Vĩnh Long NSSC tiếp tục cập nhật những tư liệu khảo cứu toàn diện, chính xác về hệ thống lễ hội, danh thắng và di sản lịch sử của quê hương.

Trải qua hơn một thế kỷ ngân vang câu thiệu hai lăm vào đám hai tám ra giàn bên dòng Hậu Giang trù phú, lễ hội Vu Lan Thắng Hội vẫn tỏa sáng rực rỡ như một biểu tượng mẫu mực của sự giao thoa văn hóa và tình đoàn kết gắn bó giữa ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa. Với vị thế Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, những nghi thức nhân văn tại Vạn Niên Phong Cung và Minh Đức Cung sẽ mãi là mạch nguồn nuôi dưỡng đạo hiếu và lòng nhân ái cho muôn đời sau.

Chia sẻ:
VC

NSSC Vĩnh Long

vinhlong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Vĩnh Long.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất