Bỏ qua đến nội dung

Lễ hội Dừa Bến Tre - Không gian tôn vinh văn hóa xứ Dừa trên ba dải cù lao

Khởi nguồn từ vùng đất ba dải cù lao An Hóa, Bảo và Minh được phù sa bốn nhánh sông Cửu Long bồi đắp, lễ hội Dừa Bến Tre là đại hội văn hóa quy mô cấp quốc gia nhằm tôn vinh giá trị cây dừa cùng phẩm chất kiên cường, sáng tạo của người dân bản địa.

NSSC Vĩnh LongĐăng: Cập nhật lần cuối: 14 phút đọc

Sân khấu nghệ thuật đêm khai mạc lễ hội Dừa Bến Tre rực rỡ ánh sáng và sắc màu văn hóa

Hình thành trên vùng châu thổ trù phú nơi bốn dòng sông Tiền, Ba Lai, sông Hàm Luông và Cổ Chiên ôm ấp ba dải cù lao xanh ngát, lễ hội Dừa Bến Tre đã trở thành biểu tượng văn hóa đương đại giàu bản sắc của vùng đất Nam Bộ. Sự kiện quy tụ hàng nghìn nghệ nhân chế tác dừa, nông dân và công chúng thưởng lãm trong không gian con đường dừa nghệ thuật, hội thi đấu xảo dừa cùng những canh đờn ca tài tử dưới tán dừa đậm nghĩa tình.

Cội nguồn hình thành lễ hội Dừa Bến Tre trên ba dải cù lao

Lịch sử khai khẩn vùng đất cuối nguồn sông Cửu Long gắn liền với hình ảnh rừng dừa bạt ngàn vươn mình đón gió biển Đông, che chở cho những xóm làng trù phú qua bao thế kỷ. Từ mối giao cảm sâu nặng giữa con người với loài cây bản địa ấy, lễ hội Dừa Bến Tre đã được khởi xướng như một sự kiện văn hóa tổng hợp nhằm tri ân thiên nhiên và tôn vinh bàn tay lao động cần cù của cư dân vùng cù lao.

Biểu tượng cây dừa trên vùng đất bốn nhánh sông

Địa hình tự nhiên của vùng đất Bến Tre được kiến tạo từ ba dải cù lao lớn là cù lao An Hóa, cù lao Bảo và cù lao Minh, bồi tụ bởi lượng phù sa dồi dào từ bốn nhánh sông lớn đổ ra biển cả. Trong điều kiện thổ nhưỡng giao thoa giữa vùng nước ngọt thượng nguồn, nước lợ trung lưu và nước mặn ven biển, cây dừa đã bén rễ sâu vào lòng đất, định hình nên diện mạo sinh thái và nếp sống văn hóa của cư dân bản địa suốt hàng trăm năm. Từ thân gỗ, tàu lá, gáo dừa, xơ dừa cho tới dòng nước ngọt lành và cơm dừa béo ngậy, mọi bộ phận của cây dừa đều gắn bó mật thiết với sinh hoạt hằng ngày.

Hơn cả một loài cây nông nghiệp, dáng đứng hiên ngang của cây dừa còn kết tinh cốt cách kiên trung của con người vùng cù lao trong lịch sử giữ nước. Dưới bóng dừa xanh mát, khí phách văn chương yêu nước của danh nhân Nguyễn Đình Chiểu đã lan tỏa khắp lục tỉnh Nam Kỳ, và từ những rặng dừa quê hương tại Khu di tích Đồng Khởi Bến Tre, ngọn lửa quật khởi do Nữ tướng Nguyễn Thị Định dẫn dắt đã làm nên trang sử hào hùng. Chiều sâu lịch sử ấy đã tạo nền tảng vững chắc để địa phương kiến tạo đại lễ tôn vinh loài cây biểu tượng của quê hương.

Hành trình nâng tầm sự kiện văn hóa quốc gia

Từ những ngày hội văn hóa truyền thống quy mô địa phương ban đầu, lễ hội Dừa Bến Tre lần đầu tiên được nâng tầm tổ chức ở quy mô cấp quốc gia vào năm 2009 và định kỳ diễn ra qua các kỳ năm 2010, 2012, 2015, 2019 với sự tham gia của các tỉnh thành trồng dừa trên cả nước cùng các đoàn khách quốc tế. Mỗi kỳ mở hội thường kéo dài trong năm đến bảy ngày, thu hút đông đảo người dân và du khách hội tụ về trung tâm thành phố Bến Tre cũng như các huyện cù lao.

Mục tiêu cốt lõi của đại lễ là khẳng định vị thế văn hóa sinh thái của cây dừa Việt Nam, tạo dựng diễn đàn giao lưu giữa các nhà nghiên cứu nông nghiệp, nghệ nhân chế tác dừa và người nông dân trực tiếp canh tác vườn dừa. Thông qua chuỗi hoạt động triển lãm di sản, biểu diễn nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng, lễ hội đã khơi dậy niềm tự hào sâu sắc của thế hệ trẻ đối với di sản canh tác truyền thống của cha ông trên vùng đất ba dải cù lao.

Kỳ tổ chức và hạng mụcKhông gian văn hóa trọng tâmĐiểm nhấn di sản trong lễ hội Dừa Bến Tre
Khởi xướng cấp quốc gia (2009 – 2010)Trung tâm thành phố Bến Tre và dòng sông Bến TreTôn vinh cây dừa Việt Nam, diễu hành xe hoa thuyền hoa và triển lãm mỹ nghệ
Mở rộng giao lưu (2012 – 2015)Công viên Đồng Khởi, bờ hồ Trúc Giang và các huyện cù laoTái hiện không gian con đường dừa, hội thi đấu xảo giống dừa quý và giao lưu
Nâng tầm di sản (Kỳ lần thứ V – 2019)Quảng trường thành phố, sông Hàm Luông và các làng nghềChủ đề Cây dừa trên đường hội nhập và phát triển bền vững, trình diễn trang phục
Chuỗi sinh hoạt cộng đồngKhắp các xã ấp thuộc ba dải cù lao An Hóa, Bảo và MinhNgày hội quê dừa, liên hoan ẩm thực dừa Nam Bộ và đờn ca tài tử dưới tán dừa

Không gian nghệ thuật đặc sắc tại lễ hội Dừa Bến Tre

Mỗi dịp lễ hội Dừa Bến Tre chính thức khai hội, toàn bộ không gian đô thị ven sông Bến Tre, hồ Trúc Giang, công viên Đồng Khởi và các trục đại lộ trung tâm lại khoác lên mình tấm áo nghệ thuật sắp đặt độc đáo từ chất liệu dừa tự nhiên. Sự sáng tạo tài hoa của các nghệ nhân đã biến những trái dừa tươi, tàu lá dừa và thân gỗ dừa mộc mạc thành những công trình kiến trúc cảnh quan quy mô lớn.

Tuyến phố đi bộ và không gian con đường dừa

Điểm nhấn thị giác ấn tượng nhất thu hút du khách ngay khi đặt chân đến mùa hội chính là không gian con đường dừa trải dài dọc công viên bờ sông và hồ Trúc Giang. Tại đây, hàng vạn trái dừa tươi thuộc nhiều giống dừa bản địa được các nghệ nhân tuyển chọn và kết ghép công phu thành những mô hình tháp dừa khổng lồ, cổng chào hình vòm lá dừa uốn lượn, bản đồ Tổ quốc ghép bằng gáo dừa hay những con thuyền buồm vươn ra biển lớn. Khi màn đêm buông xuống, ánh sáng nghệ thuật chiếu rọi lên từng chùm dừa tạo nên bức tranh lung linh bên dòng sông hiền hòa.

Dọc theo không gian con đường dừa, người thưởng lãm còn được chiêm ngưỡng những tiểu cảnh tái hiện đời sống văn hóa miệt vườn của cư dân vùng hạ lưu sông Hàm Luông như ngôi nhà ba gian dựng bằng gỗ dừa lợp lá dừa nước, chiếc cầu khỉ bắc qua mương vườn, xuồng ba lá chở dừa khô và gian trưng bày trái dừa vẽ thư pháp chữ Việt. Sự kết hợp giữa nghệ thuật tạo hình bonsai dừa kiểng của nghệ nhân từ làng hoa kiểng Cái Mơn thuộc huyện Chợ Lách với các tác phẩm điêu khắc gỗ dừa đã tạo nên bảo tàng nghệ thuật sống động ngoài trời.

Mô hình tháp dừa nghệ thuật rực sáng thu hút đông đảo người dân tại lễ hội Dừa Bến Tre
Mô hình tháp dừa nghệ thuật rực sáng thu hút đông đảo người dân tại lễ hội Dừa Bến Tre

Đêm hội khai mạc và trình diễn nghệ thuật dừa

Đêm khai mạc và bế mạc của lễ hội Dừa Bến Tre luôn được dàn dựng như một bản giao hưởng sử thi trên sân khấu thực cảnh lấy cảm hứng từ hình tượng tàu lá dừa xanh và những cánh sóng Cửu Long. Hàng trăm nghệ sĩ và diễn viên quần chúng cùng tái hiện chặng đường lịch sử từ buổi đầu tiền nhân khẩn hoang lập ấp trên vùng đất ven biển, quá trình thuần dưỡng cây dừa trở thành người bạn tri kỷ của nhà nông, cho tới bước chuyển mình của quê hương trong thời kỳ mới.

Tiết mục nghệ thuật độc đáo làm nên dấu ấn riêng của lễ hội là chương trình trình diễn bộ sưu tập trang phục chế tác từ chất liệu cây dừa và cuộc thi tôn vinh người đẹp xứ Dừa. Dưới bàn tay khéo léo của các nhà thiết kế và nghệ nhân chế tác dừa, những mảnh gáo dừa mài mỏng đánh bóng, sợi chỉ xơ dừa dệt thủ công, lá dừa non kết hoa đã hóa thân thành những bộ áo dài truyền thống, áo bà ba và trang phục lễ hội tinh xảo. Song hành cùng hội thi người đẹp xứ Dừa, chương trình còn lồng ghép nghi thức tôn vinh những người nông dân tiêu biểu đã gắn bó trọn đời với nghề trồng và bảo tồn nguồn gen dừa quý.

Các hoạt động văn hóa dân gian trong lễ hội Dừa Bến Tre

Không chỉ dừng lại ở các chương trình biểu diễn sân khấu lớn tại trung tâm thành phố, sức sống đích thực của lễ hội Dừa Bến Tre còn lan tỏa sâu rộng về khắp các xã, ấp trên ba dải cù lao thông qua chuỗi hoạt động "Ngày hội quê dừa". Đây là dịp để cộng đồng dân cư cùng nhau thực hành các trò chơi dân gian, thi tài lao động và giao lưu văn nghệ truyền thống.

Hội thi đấu xảo và ngày hội quê dừa

Nhằm khuyến khích nhà nông gìn giữ những giống dừa bản địa có chất lượng vượt trội, ban tổ chức lễ hội luôn dành vị trí trang trọng cho hội thi đấu xảo dừa và triển lãm giống dừa Việt Nam. Các nhà vườn từ khắp các huyện Giồng Trôm, Mỏ Cày, Châu Thành, Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú mang tới hội thi những buồng dừa sai trĩu quả, từ giống dừa Xiêm xanh Bến Tre có vị nước ngọt thanh mát đặc trưng đã được cấp chỉ dẫn địa lý, cho tới dừa dứa thơm hương lá dứa tự nhiên, dừa tam quan vỏ vàng rực rỡ, dừa ẻo, dừa dâu và dừa ta trái lớn có lớp cơm dày.

Bên cạnh khu vực trưng bày đấu xảo, không khí "Ngày hội quê dừa" tại các vùng cù lao như thắng cảnh cồn Phụng Bến Tre bên dòng sông Tiền trở nên náo nhiệt với các cuộc thi kỹ năng nghề dừa truyền thống. Những chàng trai, cô gái miệt vườn trổ tài trèo cây dừa nhanh thoăn thoắt, thi lột vỏ dừa bằng nầm sắt, thi đập gáo dừa lấy nước, nạo cơm dừa bằng bàn nạo cổ truyền hay thi thắt lá dừa nghệ thuật tạo hình cào cào, hoa hồng và giỏ đựng trái cây:

  • Hội thi đấu xảo buồng dừa và giống dừa quý: Tuyển chọn những buồng dừa đạt chuẩn về số lượng trái, độ dày cơm dừa, độ ngọt của nước và hình dáng đồng đều từ các vườn dừa lâu năm.
  • Hội thi kỹ năng lao động nghề dừa: Tái hiện sinh động các công đoạn thu hoạch và sơ chế dừa truyền thống như trèo dừa, lột vỏ dừa, tách cơm dừa và đan giỏ cọng dừa.
  • Trò chơi dân gian vận động dưới tán dừa: Tổ chức đi cầu khỉ gánh dừa, bịt mắt đập niêu, kéo co bằng dây thừng xơ dừa, nhảy bao bố và đua xuồng ba lá trên sông nước.
  • Không gian sinh hoạt Ngày hội quê dừa tại cộng đồng: Đưa không khí lễ hội về tận các xóm ấp, để mỗi người dân đều là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng niềm vui văn hóa.
Trưng bày tác phẩm thư pháp trên trái dừa và chén gỗ mỹ nghệ tại lễ hội Dừa Bến Tre
Trưng bày tác phẩm thư pháp trên trái dừa và chén gỗ mỹ nghệ tại lễ hội Dừa Bến Tre

Giao lưu đờn ca tài tử và trò chơi dân gian

Trong không gian rợp bóng mát của những vườn dừa cổ thụ ven sông, âm nhạc truyền thống luôn giữ vai trò là sợi dây gắn kết tâm hồn người dân Nam Bộ. Xuyên suốt các ngày diễn ra lễ hội Dừa Bến Tre, các câu lạc bộ nghệ thuật quần chúng lại mở những chiếu giao lưu đờn ca tài tử dưới tán dừa, nơi tiếng đàn kìm, đàn cò, đàn tranh, đàn bầu (đặc biệt là những nhạc cụ có bầu cộng hưởng chế tác từ gáo dừa và gỗ dừa già) ngân vang hòa quyện cùng lời ca vọng cổ ngọt ngào.

Ngoài nghệ thuật đờn ca tài tử, không gian lễ hội còn vang vọng làn điệu Hát sắc bùa cổ truyền rộn rã nhịp sinh tiền và trống cơm chúc phúc lành cho muôn nhà, hay những điệu nói thơ Vân Tiên mộc mạc ngân nga bên chén trà nóng. Trên dòng sông Hàm Luông và sông Bến Tre, hội đua thuyền truyền thống và màn diễu hành của hàng chục chiếc thuyền hoa trang trí bằng lá dừa, trái dừa tươi nối đuôi nhau rẽ sóng tạo nên khung cảnh sông nước miền Tây thơ mộng.

Sức lan tỏa di sản bản địa của lễ hội Dừa Bến Tre

Trải qua nhiều kỳ tổ chức thành công, lễ hội Dừa Bến Tre đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện lễ hội thông thường để trở thành biểu tượng văn hóa kết tinh trí tuệ làng nghề và nghệ thuật ẩm thực bản địa. Đại lễ góp phần quan trọng vào việc bảo tồn các giá trị di sản văn hóa phi vật thể gắn liền với cây dừa và lan tỏa hình ảnh vùng đất cù lao hiếu khách.

Tôn vinh nghệ nhân làng nghề và ẩm thực dừa

Một trụ cột văn hóa không thể tách rời của lễ hội là không gian trình diễn nghề thủ công truyền thống của các nghệ nhân chế tác dừa. Từ những nguyên liệu mộc mạc như gỗ dừa lão, gáo dừa khô, cọng lá dừa và xơ dừa, các nghệ nhân thuộc làng nghề mỹ nghệ dừa Bến Tre đã chạm khắc, tiện mài nên hàng nghìn sản phẩm tinh xảo như bộ ấm trà gáo dừa, chén đũa gỗ dừa, đèn lồng và tranh ghép gáo dừa. Song song đó, kỹ thuật se sợi và dệt thảm thủ công của làng nghề chỉ xơ dừa An Thạnh Mỏ Cày Nam Bến Tre dọc hai bờ sông Thơm cũng được tái hiện trực quan.

Cùng với thủ công mỹ nghệ, liên hoan văn hóa ẩm thực dừa Nam Bộ trong khuôn khổ lễ hội đã giới thiệu hơn hai trăm món ăn, thức uống và bánh dân gian chế biến từ dừa. Du khách trẩy hội có dịp tìm hiểu quy trình thắng mạch nha và nước cốt dừa nguyên chất làm nên thức quà kẹo dừa Bến Tre, thưởng thức hương vị béo thơm của bánh tráng Mỹ Lồng Bến Tre và bánh phồng Sơn Đốc Bến Tre nướng trên lửa than hồng. Đặc biệt, nghệ thuật chế biến món ăn từ dừa đạt tới đỉnh cao tinh tế qua món cơm dừa Bến Tre nấu trong trái dừa tươi hay vị giòn ngọt thanh mát của gỏi củ hủ dừa tôm thịt Bến Tre.

Giá trị gắn kết cộng đồng cư dân xứ Dừa

Mỗi mùa lễ hội Dừa Bến Tre khép lại đều để lại dư âm sâu đậm về tình đoàn kết cộng đồng và ý thức gìn giữ môi trường sinh thái miệt vườn xanh sạch. Sự kiện không chỉ tôn vinh những đóng góp của người trồng dừa, người thợ làng nghề mà còn giáo dục thế hệ trẻ lòng trân trọng đối với di sản thiên nhiên và văn hóa mà tổ tiên đã dày công vun đắp trên vùng đất ba dải cù lao. Những vườn dừa hữu cơ xanh mướt vươn mình bên bờ sông Hàm Luông, sông Cổ Chiên hôm nay tiếp tục là điểm tựa văn hóa bền vững.

Trong dòng chảy hội nhập văn hóa vùng đồng bằng sông Cửu Long, vẻ đẹp mộc mạc mà giàu sức sống của lễ hội Dừa Bến Tre luôn tỏa sáng như một viên ngọc xanh giữa miền sông nước phương Nam. Để lưu giữ và truyền tải trọn vẹn những giá trị lịch sử, làng nghề và lễ hội đặc sắc của vùng đất cù lao, chuyên trang Vĩnh Long NSSC thường xuyên cập nhật hệ thống dữ liệu bách khoa chuẩn mực, đồng hành cùng độc giả trên hành trình khám phá chiều sâu văn hiến bản địa Việt Nam.

Chia sẻ:
VC

NSSC Vĩnh Long

vinhlong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Vĩnh Long.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất