Bỏ qua đến nội dung

Phong trào Đồng Khởi Bến Tre - Bước ngoặt lịch sử năm 1960 và huyền thoại Đội quân tóc dài

Bùng nổ ngày 17 tháng 1 năm 1960 tại ba xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày, phong trào Đồng Khởi Bến Tre đã tạo nên bước ngoặt chiến lược trên chiến trường miền Nam. Dưới sự chỉ huy của Nữ tướng Nguyễn Thị Định và Tỉnh ủy, cuộc nổi dậy đồng loạt của quần chúng nhân dân đã khai sinh Đội quân tóc dài huyền thoại trong lịch sử bảo vệ Tổ quốc.

NSSC Vĩnh LongĐăng: Cập nhật lần cuối: 22 phút đọc

Tượng đài và không gian Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đồng Khởi Bến Tre tại xã Định Thủy huyện Mỏ Cày Nam

Giữa không gian ba dải cù lao xanh ngát bóng dừa được bao bọc bởi bốn nhánh sông Cửu Long, ý chí tự lực tự cường của cư dân miền sông nước đã kết tinh thành sức mạnh xoay chuyển thời cuộc. Tìm hiểu phong trào Đồng Khởi Bến Tre trên hệ thống Vĩnh Long NSSC giúp chúng ta thấu hiểu nghệ thuật kết hợp đấu tranh chính trị với vũ trang và khát vọng hòa bình bất diệt của nhân dân phương Nam.

Trường thông tinNội dung chi tiết
Tên sự kiện lịch sửPhong trào Đồng Khởi Bến Tre (Cao trào quần chúng nổi dậy đồng loạt phá thế kìm kẹp đầu năm 1960 tại Bến Tre)
Thời điểm bùng nổNgày 17 tháng 1 năm 1960 (nhằm ngày 19 tháng Chạp năm Kỷ Hợi) — Đợt 1 từ ngày 17/01 đến 24/01/1960; Đợt 2 từ tháng 9/1960
Địa điểm trung tâm đột pháBa xã Định Thủy, Phước Hiệp và Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày (nay thuộc huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre — vùng văn hóa Vĩnh Long)
Cơ sở lý luận & Chỉ đạoNghị quyết Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 15 (tháng 1/1959) và Hội nghị Tỉnh ủy Bến Tre tại xã Tân Trung (Mỏ Cày) đầu tháng 1/1960
Nhân vật lãnh đạo tiêu biểuPhó Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Thị Định (Trưởng ban chỉ đạo Đồng Khởi), Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Văn Khước, cùng các cán bộ cốt cán Lê Minh Đào, Tám Thiết
Phương châm tác chiến sáng tạoKết hợp chặt chẽ hai chân (chính trị và vũ trang) cùng ba mũi giáp công (quân sự, chính trị và binh vận)
Lực lượng quần chúng biểu tượngĐội quân tóc dài gồm hàng vạn phụ nữ, các bà, các mẹ tay không đấu tranh trực diện bảo vệ xóm làng và vận động binh lính đối phương
Vũ khí tự tạo độc đáoSúng ngựa trời, bom mìn tự tạo, giáo mác, gậy gộc, mõ tre, trống mõ và ong vò vẽ kết hợp mưu trí nghi binh
Di tích lịch sử gắn liềnDi tích Quốc gia đặc biệt Khu di tích Đồng Khởi Bến Tre (xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày Nam) và Khu lưu niệm Nữ tướng Nguyễn Thị Định (huyện Giồng Trôm)
Ý nghĩa lịch sử trọng đạiChấm dứt thời kỳ đen tối nhất của cách mạng miền Nam (1954–1959), dẫn tới sự ra đời của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (20/12/1960) và danh hiệu "Anh dũng Đồng Khởi, thắng Mỹ, diệt ngụy"

Bối cảnh lịch sử trước khi bùng nổ phong trào Đồng Khởi Bến Tre

Để thấu hiểu vì sao một tỉnh có địa hình ba dải cù lao bị chia cắt bởi bốn nhánh sông lớn (sông Tiền, sông Ba Lai, sông Hàm Luông, sông Cổ Chiên) và gần như không có rừng núi che chở hay súng đạn hiện đại lại có thể làm nên cuộc nổi dậy chấn động lịch sử, cần đặt phong trào Đồng Khởi Bến Tre trong bối cảnh lịch sử đầy thử thách của miền Nam Việt Nam giai đoạn 1954–1959 và truyền thống kiên cường của cư dân vùng châu thổ.

Địa thế ba dải cù lao và mạch nguồn yêu nước

Vùng đất Bến Tre (xưa thuộc huyện Tân An và huyện Duy Minh của phủ Định Viễn trong lịch sử Long Hồ dinh và tỉnh Vĩnh Long) được hình thành từ ba dải cù lao màu mỡ là Cù Lao An Hóa, Cù Lao Bảo và Cù Lao Minh. Trong suốt thế kỷ XIX, mảnh đất giàu phù sa và rợp bóng dừa xanh này đã từng là căn cứ địa vững chắc của các sĩ phu và nghĩa quân yêu nước: từ ngòi bút chính nghĩa của cụ Đồ Nguyễn Đình Chiểu tại làng An Đức (Ba Tri), tấm gương trung liệt của Kinh lược sứ Phan Thanh Giản và cuộc khởi nghĩa của hai công tử Phan Tôn – Phan Liêm, cho tới chiến công oanh liệt của Lãnh binh Nguyễn Ngọc Thăng trên đất Giồng Trôm.

Sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ về lập lại hòa bình ở Đông Dương được ký kết vào tháng 7 năm 1954, nhân dân Bến Tre cũng như đồng bào khắp miền Nam tha thiết mong mỏi đất nước sớm được hòa bình thống nhất thông qua tổng tuyển cử tự do. Lực lượng vũ trang cách mạng tại địa phương đã nghiêm chỉnh chấp hành lệnh ngừng bắn và tập kết chuyển quân ra miền Bắc, chỉ để lại một số ít cán bộ hoạt động hợp pháp và bán hợp pháp trong lòng dân để lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị đòi thi hành Hiệp định.

Tuy nhiên, từ năm 1955 đến năm 1959, chính quyền Ngô Đình Diệm ở Sài Gòn đã cự tuyệt hiệp thương tổng tuyển cử, thiết lập bộ máy đồn bốt dày đặc đến tận từng thôn ấp và thực hiện chính sách "tố cộng, diệt cộng" hết sức khốc liệt. Đặc biệt, việc ban hành Luật 10/59 vào tháng 5 năm 1959 đã đẩy nhân dân và các cơ sở cách mạng tại Bến Tre vào tình thế hiểm nghèo chưa từng có: trước năm 1959, toàn Đảng bộ tỉnh Bến Tre có khoảng 2.000 đảng viên với 115 chi bộ xã, nhưng đến cuối năm 1959 chỉ còn lại đúng 18 chi bộ với 162 đảng viên bám trụ trong những hầm bí mật dưới sự đùm bọc sinh tử của nhân dân, hoàn toàn không có một đơn vị vũ trang tập trung nào và chỉ còn vỏn vẹn vài khẩu súng trường cũ kỹ.

Nghị quyết Trung ương 15 và hội nghị xã Minh Đức

Giữa thời điểm lịch sử cam go nhất, tháng 1 năm 1959, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 (khóa II) họp tại Hà Nội dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành Nghị quyết lịch sử (Nghị quyết 15), xác định rõ con đường cơ bản của cách mạng miền Nam là sử dụng sức mạnh tổng hợp của quần chúng, lấy lực lượng chính trị của nhân dân làm chủ yếu kết hợp với lực lượng vũ trang để đánh đổ ách thống trị áp bức, tiến tới giải phóng miền Nam và thống nhất Tổ quốc.

Cuối tháng 11 năm 1959, đồng chí Nguyễn Thị Định (Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre) sau khi vượt qua muôn vàn vòng vây kiểm soát để lên chiến khu dự hội nghị quán triệt Nghị quyết 15 của Khu ủy Khu 8 (do đồng chí Nguyễn Minh Đường truyền đạt) đã mang ánh sáng Nghị quyết trở về vùng đất Cù Lao Minh. Đầu tháng 1 năm 1960, tại một ngôi nhà nhỏ nằm sâu trong lùm cây rậm rạp thuộc xã Minh Đức (và tiếp nối tại xã Tân Trung, huyện Mỏ Cày), Hội nghị cán bộ Tỉnh ủy Bến Tre đã được triệu tập khẩn cấp.

Dù lực lượng vũ trang trong tay gần như bắt đầu từ con số không, nhưng khi nghe truyền đạt tinh thần Nghị quyết 15 cho phép kết hợp đấu tranh chính trị với khởi nghĩa vũ trang để tự vệ và phá thế kìm kẹp, toàn thể hội nghị và nhân dân như nắng hạn gặp mưa rào. Hội nghị quyết định phát động một tuần lễ toàn dân đồng loạt nổi dậy (gọi là Đồng Khởi) từ ngày 17 đến ngày 25 tháng 1 năm 1960 (dịp giáp Tết Nguyên đán Canh Tý), chọn huyện Mỏ Cày trên dải Cù Lao Minh làm trọng điểm đột phá, trong đó ba xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh làm mũi nhọn mở màn do đồng chí Nguyễn Thị Định trực tiếp làm Trưởng ban chỉ đạo.

Tượng đài và không gian Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đồng Khởi Bến Tre tại xã Định Thủy huyện Mỏ Cày Nam
Tượng đài và không gian Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đồng Khởi Bến Tre tại xã Định Thủy huyện Mỏ Cày Nam

Diễn biến thần tốc và nghệ thuật của phong trào Đồng Khởi Bến Tre

Sự bùng nổ và thắng lợi nhanh chóng của phong trào Đồng Khởi Bến Tre vào tháng Giêng năm 1960 là một kỳ tích của nghệ thuật chiến tranh nhân dân Việt Nam. Bằng trí thông minh, lòng quả cảm và sự hiệp đồng tuyệt đối của hàng vạn nông dân tay không tấc sắt, cuộc nổi dậy đã biến thế yếu về trang bị vũ khí thành thế mạnh áp đảo về tinh thần và tâm lý.

Tiếng súng lệnh tại Định Thủy ngày 17 tháng 1 năm 1960

Để chuẩn bị cho giờ nổ súng mà không có vũ khí hiện đại, Ban chỉ đạo Đồng Khởi tại huyện Mỏ Cày đã huy động nhân dân rèn hàng ngàn cây mã tấu, giáo mác, gậy tầm vông vạt nhọn, chế tạo súng ngựa trời (dùng ống sắt nhồi thuốc diêm sinh và mảnh gang), đồng thời lấy thân cây dừa chuốt nhọn sơn đen giả làm súng trường, lấy bập dừa khô kết lại tạo tiếng nổ liên thanh như súng máy để nghi binh uy hiếp tinh thần đồn bốt đối phương. Một tổ hành động đặc biệt gồm những thanh niên gan dạ do đồng chí Lê Minh Đào (Tám Đào) và đồng chí Nguyễn Văn Tiến (Tám Thiết) chỉ huy được thành lập với mật danh "Tiểu đoàn 502" nhằm tạo thanh thế như có bộ đội chủ lực từ chiến khu về giải phóng.

Sáng sớm ngày 17 tháng 1 năm 1960 (nhằm ngày 19 tháng Chạp năm Kỷ Hợi), tại xã Định Thủy (huyện Mỏ Cày), tổ hành động đã mưu trí cải trang, bất ngờ tiến công tiêu diệt tên Đội Tý — chỉ huy Tổng đoàn dân vệ khét tiếng hung bạo đang đóng tại đình Rắn — thu toàn bộ súng đạn của tiểu đội dân vệ. Ngay buổi chiều và đêm cùng ngày, lực lượng khởi nghĩa phối hợp với hàng ngàn quần chúng nhân dân nổi trống, mõ, tù và, loa phóng thanh vang dậy khắp xóm ấp, bao vây bức hàng đồn Vàm Nước Trong (xã Định Thủy), thu 15 súng và làm chủ hoàn toàn xã Định Thủy.

Tiếp đà thắng lợi giòn giã tại Định Thủy, ngọn lửa nổi dậy lập tức lan sang hai xã lân cận là Bình Khánh và Phước Hiệp. Tại xã Phước Hiệp, đêm 19 rạng ngày 20 tháng 1 năm 1960, lực lượng thanh niên và nhân dân đã bao vây đồn dân vệ, dùng loa kêu gọi binh lính bỏ súng trở về với gia đình và đánh tan viện binh bảo an từ thị trấn Mỏ Cày kéo xuống ứng cứu, thu hàng chục khẩu súng để trang bị ngay cho các tiểu đội vũ trang đầu tiên của tỉnh. Để theo dõi toàn cảnh tiến trình lịch sử hào hùng ấy, bảng niên biểu dưới đây tổng hợp các mốc sự kiện trọng tâm của phong trào Đồng Khởi Bến Tre:

Thời gian / Niên đạiSự kiện lịch sử và diễn biến trọng tâmĐịa điểm tại Bến Tre – Vĩnh LongKết quả & Ý nghĩa chiến lược
Tháng 01/1959Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 15 ban hành Nghị quyết 15 về đường lối cách mạng miền NamThủ đô Hà Nội (truyền đạt vào Khu 8 cuối năm 1959)Mở đường cho việc kết hợp đấu tranh chính trị với vũ trang tự vệ của quần chúng
Ngày 01–03/01/1960Hội nghị cán bộ Tỉnh ủy Bến Tre quán triệt Nghị quyết 15 và quyết định phát động tuần lễ Đồng KhởiXã Minh Đức và xã Tân Trung, huyện Mỏ CàyThành lập Ban chỉ đạo Đồng Khởi do đồng chí Nguyễn Thị Định đứng đầu; chọn 3 xã điểm Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh
Ngày 17/01/1960 (19 tháng Chạp Kỷ Hợi)Tổ hành động diệt Đội Tý tại đình Rắn và nhân dân nổi dậy bức hàng đồn Vàm Nước TrongXã Định Thủy, huyện Mỏ Cày (nay là huyện Mỏ Cày Nam)Tiếng súng lệnh mở màn thắng lợi phong trào Đồng Khởi Bến Tre; thu vũ khí trang bị cho lực lượng cách mạng
Ngày 18–24/01/1960Đồng loạt nổi dậy phá thế kìm kẹp tại Phước Hiệp, Bình Khánh và lan rộng ra toàn huyện Mỏ Cày, Giồng Trôm, Châu Thành, Ba Tri, Thạnh PhúKhắp 3 dải cù lao Minh, cù lao Bảo, cù lao An HóaKết thúc đợt 1, giải phóng hoàn toàn 22 xã, bức rút 42 đồn bốt, thành lập 3 đại đội vũ trang tập trung đầu tiên
Tháng 03/1960 (Cuối tháng 2 Âm lịch)Hơn 5.000 phụ nữ, các mẹ, các chị dùng hàng trăm ghe xuồng kéo về thị xã đấu tranh trực diện 12 ngày đêm chống cuộc càn của Lữ đoàn thủy quân lục chiếnThị trấn Mỏ Cày và thị xã Bến TreBuộc đối phương phải rút quân khỏi 3 xã điểm; chính thức khai sinh danh hiệu huyền thoại Đội quân tóc dài
Ngày 24/09 – 20/10/1960Phát động Đồng Khởi đợt 2 trên phạm vi toàn tỉnh kết hợp cùng cao trào chung của toàn miền NamToàn tỉnh Bến Tre, lan tỏa sang Vĩnh Long, Trà Vinh, Mỹ ThoGiải phóng hoàn toàn 51/115 xã và giải phóng một phần 21 xã; chia cấp hơn 10.000 ha ruộng đất cho nông dân nghèo
Ngày 20/12/1960Thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trên đà thắng lợi của cao trào Đồng KhởiMiền Nam Việt Nam và Ủy ban Mặt trận tỉnh Bến TreĐưa cách mạng miền Nam bước sang giai đoạn phát triển mới, tiến tới thắng lợi trọn vẹn mùa Xuân 1975

Phương châm ba mũi giáp công và Đội quân tóc dài

Chỉ trong vòng một tuần lễ đầu tiên từ ngày 17 đến ngày 24 tháng 1 năm 1960, từ ba xã điểm Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh, cao trào nổi dậy đã lan nhanh như vũ bão ra khắp 47 xã thuộc các huyện Mỏ Cày, Minh Tân, Thạnh Phú, Châu Thành, Giồng Trôm, Ba Tri và Bình Đại. Dưới sự chỉ đạo linh hoạt của Tỉnh ủy, nhân dân đã vận dụng sáng tạo phương thức ba mũi giáp công: mũi quân sự (dùng lực lượng vũ trang non trẻ và vũ khí tự tạo diệt ác, bức hàng đồn bốt), mũi chính trị (hàng vạn quần chúng biểu tình tuần hành áp đảo tinh thần đối phương) và mũi binh vận (vận động gia đình binh lính kêu gọi con em trong hàng ngũ bảo an, dân vệ quay súng trở về với nhân dân).

Đỉnh cao sáng tạo độc đáo nhất của phong trào Đồng Khởi Bến Tre diễn ra vào cuối tháng 3 năm 1960. Khi đối phương huy động hơn 3.000 quân thuộc Lữ đoàn thủy quân lục chiến cùng tàu chiến, pháo binh mở cuộc hành quân quy mô lớn càn quét hòng tái chiếm ba xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh, Ban chỉ đạo Đồng Khởi nhận thấy nếu dùng lực lượng vũ trang nhỏ bé đối đầu trực diện sẽ bị tổn thất nặng. Đồng chí Nguyễn Thị Định đã quyết định rút các đơn vị vũ trang sang xã khác bảo toàn lực lượng, đồng thời huy động hơn 5.000 phụ nữ — gồm các cụ già, các bà mẹ bồng con nhỏ, các chị em phụ nữ mặc áo bà ba vấn khăn rằn — đi trên hàng trăm chiếc ghe xuồng kéo thẳng ra thị trấn Mỏ Cày và thị xã Bến Tre để đấu tranh chính trị trực diện.

Suốt mười hai ngày đêm kiên trì bám trụ tại dinh Tỉnh trưởng và các trụ sở quận lỵ, hàng ngàn bà mẹ, người chị tay không vũ khí nhưng có lý lẽ sắc bén và tình cảm chân thành đã vạch trần những hành động bắn phá xóm làng, đòi bồi thường tính mạng tài sản cho dân lành và thức tỉnh lương tri của binh lính đối phương, khiến cuộc hành quân của Lữ đoàn thủy quân lục chiến bị tê liệt hoàn toàn và buộc phải rút quân vào ngày 6 tháng 4 năm 1960. Từ cuộc đấu tranh thắng lợi vang dội ấy, hình tượng Đội quân tóc dài Bến Tre đã ra đời và lan tỏa khắp miền Nam, được Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Trung ương đánh giá là một sáng tạo kiệt xuất trong lịch sử chiến tranh nhân dân Việt Nam.

Nhà truyền thống trưng bày hiện vật lịch sử tại Khu di tích Đồng Khởi Bến Tre xã Định Thủy
Nhà truyền thống trưng bày hiện vật lịch sử tại Khu di tích Đồng Khởi Bến Tre xã Định Thủy

Vai trò lãnh tụ và quần chúng trong phong trào Đồng Khởi Bến Tre

Thắng lợi vĩ đại của phong trào Đồng Khởi Bến Tre là kết quả tổng hòa của sự lãnh đạo nhạy bén, dám nghĩ dám làm của tập thể Tỉnh ủy mà tiêu biểu là nữ tướng Nguyễn Thị Định, cùng lòng yêu nước nồng nàn, sự hy sinh thầm lặng của hàng vạn người dân quê hương xứ Dừa và vùng châu thổ sông Tiền, sông Hậu.

Vai trò chỉ huy của Nữ tướng Nguyễn Thị Định

Trong những ngày tháng cam go đầu năm 1960, hình ảnh người phụ nữ Nam Bộ giản dị trong chiếc áo bà ba đen và chiếc khăn rằn — đồng chí Nguyễn Thị Định (Cô Ba Định, 1920–1992, quê xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm) — đã trở thành linh hồn quy tụ ý chí của toàn Đảng bộ và nhân dân Bến Tre. Sớm tham gia cách mạng từ năm mười sáu tuổi (1936), từng chịu cảnh tù đày tại nhà tù Bà Rá (từ năm 1940 đến 1943) và trực tiếp chỉ huy chuyến tàu vượt biển ra Bắc năm 1946 báo cáo với Bác Hồ xin chi viện vũ khí cho Nam Bộ (tiền thân của tuyến đường biển dẫn tới di tích bến tàu Không số Thạnh Phong sau này), bà sở hữu bản lĩnh chính trị dày dạn và sự thấu hiểu sâu sắc tâm lý người dân lao động.

Khi chủ trì Hội nghị Tỉnh ủy và trực tiếp chỉ huy tại sở chỉ huy tiền phương đặt ở xã Định Thủy, đồng chí Nguyễn Thị Định đã thể hiện nhãn quan quân sự – chính trị sắc sảo: biết chọn đúng khâu đột phá tại nơi đối phương sơ hở, biết dùng vũ khí thô sơ để lấy vũ khí hiện đại của đối phương trang bị cho mình, và đặc biệt là biết phát huy tối đa sức mạnh mềm nhưng vô cùng kiên quyết của lực lượng phụ nữ trong "Đội quân tóc dài". Từ thực tiễn lãnh đạo Đồng Khởi Bến Tre, bà đã được tín nhiệm bầu giữ chức Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam và giữ trọng trách Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh).

Ngày nay, Khu lưu niệm Nữ tướng Nguyễn Thị Định Giồng Trôm Bến Tre tại xã Lương Hòa là nơi lưu giữ những kỷ vật vô giá về cuộc đời bình dị, nhân hậu nhưng kiên trung bất khuất của vị nữ tướng huyền thoại gắn liền với quê hương Đồng Khởi.

Sự lan tỏa cao trào nổi dậy khắp châu thổ Cửu Long

Ngọn lửa từ phong trào Đồng Khởi Bến Tre vào tháng Giêng năm 1960 đã nhanh chóng tạo ra hiệu ứng dây chuyền mạnh mẽ lan tỏa sang các tỉnh lân cận thuộc vùng trung tâm đồng bằng sông Cửu Long. Ngay sau tiếng trống Mỏ Cày, nhân dân các huyện Vũng Liêm, Tam Bình, Trà Ôn, Long Hồ (Vĩnh Long) cùng Cầu Kè, Tiểu Cần, Trà Cú, Duyên Hải (Trà Vinh) đã đồng loạt nổi dậy gắn liền với truyền thống của căn cứ Tỉnh ủy Trà Vinh và truyền thống Toàn dân nổi dậy đoàn kết lập công trong kháng chiến và tấm gương chiến đấu kiên cường của nữ anh hùng Nguyễn Thị Út (Út Tịch — người mẹ cầm súng nổi tiếng với câu nói "Còn cái lai quần cũng đánh" tại huyện Cầu Kè).

Tại vùng sông nước Giồng Trôm và sông Hàm Luông, lực lượng vũ trang cách mạng trưởng thành từ sau Đồng Khởi đã liên tiếp lập nên những chiến công vang dội được ghi dấu trong lịch sử chiến công đánh chìm hạm tàu trên sông Giồng Trôm và sông Hàm Luông tại Bến Tre. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các địa phương trên dải đất giữa sông Tiền và sông Hậu — nơi từng nuôi dưỡng truyền thống bất khuất từ thời cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 — đã làm phá sản hoàn toàn chiến lược kiểm soát nông thôn tại đồng bằng sông Cửu Long.

Nhờ thắng lợi của Đồng Khởi đợt 1 và đợt 2 trong năm 1960, tại các vùng nông thôn giải phóng của Bến Tre và Vĩnh Long, chính quyền tự quản của nhân dân được thiết lập, hơn một vạn héc-ta ruộng đất được chia lại cho nông dân cày cấy, trường học và trạm y tế mọc lên dưới tán dừa xanh, các làn điệu dân ca và nghệ thuật truyền thống như nghệ thuật Hát sắc bùa Phú Lễ Ba Tri Bến Tre và nhạc lễ Ngũ âm Khmer Trà Vinh lại vang lên rộn rã trong các xóm ấp tự do.

Giá trị di sản và tinh thần Đồng Khởi mới trong thời đại hòa bình

Hơn sáu thập kỷ đã trôi qua kể từ mùa xuân lịch sử năm Canh Tý 1960, phong trào Đồng Khởi Bến Tre không chỉ được khắc ghi như một trang sử vàng chói lọi của cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập, tự do và khát vọng hòa bình, mà còn hóa thân thành nguồn năng lượng tinh thần thúc đẩy công cuộc đổi mới, xóa đói giảm nghèo và kiến thiết quê hương giàu đẹp.

Quần thể di tích Quốc gia đặc biệt tại xã Định Thủy

Để tôn vinh và lưu giữ vĩnh cửu ký ức hào hùng của cuộc nổi dậy năm 1960, quần thể Khu di tích Đồng Khởi Bến Tre đã được xây dựng trang trọng tại ấp Định Nhơn, xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày Nam và được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt vào tháng 12 năm 2016. Nổi bật giữa khuôn viên rộng lớn rợp bóng dừa là Tượng đài Đồng Khởi vươn cao uy nghi với hình tượng ngọn đuốc lá dừa khô bùng cháy và người phụ nữ "Đội quân tóc dài" sát cánh cùng chiến sĩ cầm súng ngựa trời tiến lên phía trước.

Bên trong Nhà trưng bày truyền thống của khu di tích hiện lưu giữ hàng trăm hiện vật gốc và hình ảnh tư liệu vô giá: từ những cây súng ngựa trời bằng ống sắt, bập dừa khô tạo tiếng nổ giả, chiếc mõ tre gia truyền có tuổi đời hàng trăm năm từng vang lên báo hiệu giờ nổi dậy đêm 17 tháng 1 năm 1960, cho đến những chiếc xuồng ba lá và kỷ vật của nữ tướng Nguyễn Thị Định. Hằng năm, vào ngày 17 tháng 1 — Ngày truyền thống cách mạng của tỉnh Bến Tre — hàng vạn người dân, cựu chiến binh và thanh thiếu niên từ khắp mọi miền Tổ quốc lại hội tụ về xã Định Thủy để dâng hương tưởng niệm và ôn lại bài học lịch sử về sức mạnh đại đoàn kết toàn dân.

Khát vọng hòa bình và tinh thần khởi nghiệp hôm nay

Nhìn từ chiều sâu triết lý lịch sử Việt Nam, bản chất nhân văn cao đẹp nhất của phong trào Đồng Khởi Bến Tre chính là tinh thần bảo vệ quyền sống chính đáng của con người và khát vọng cháy bỏng về một nền hòa bình, độc lập bền vững. Ngay trong những cuộc đấu tranh trực diện gay go nhất, các bà mẹ, các chị trong "Đội quân tóc dài" vẫn luôn lấy lòng nhân ái, sự bao dung và tình đồng bào để cảm hóa binh lính đối phương, hạn chế tối đa sự đổ máu không cần thiết và mở đường cho sự hòa hợp dân tộc.

Bước vào thời kỳ hòa bình và hội nhập quốc tế sâu rộng, tinh thần "biến không thành có, biến khó thành dễ" của cuộc Đồng Khởi năm 1960 đã được Đảng bộ và nhân dân địa phương chuyển hóa thành cao trào "Đồng Khởi mới" và "Đồng Khởi khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp". Từ những sản vật truyền thống dưới tán dừa xanh như kẹo dừa Bến Tre và làng nghề mỹ nghệ dừa Bến Tre, hàng ngàn doanh nghiệp trẻ và hợp tác xã đổi mới sáng tạo đã vươn lên ứng dụng công nghệ chế biến sâu, đưa nông sản vùng châu thổ Cửu Long xuất khẩu tới hàng trăm quốc gia trên thế giới.

Trên hành trình gìn giữ di sản lịch sử chính thống và kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bản địa, chuyên trang Vĩnh Long NSSC trân trọng giới thiệu hồ sơ bách khoa toàn diện về phong trào Đồng Khởi Bến Tre. Ngọn lửa ý chí và trí tuệ sáng tạo từ phong trào Đồng Khởi Bến Tre mùa xuân năm 1960 sẽ mãi mãi là biểu tượng bất diệt của chủ nghĩa yêu nước nhân văn, tiếp thêm sức mạnh để vùng đất Vĩnh Long – Bến Tre vững bước vươn xa trong kỷ nguyên phát triển mới.

Chia sẻ:
VC

NSSC Vĩnh Long

vinhlong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Vĩnh Long.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất