Làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng - Hương vị dừa béo ngậy trăm năm xứ dừa
NSSC Vĩnh LongĐăng: Cập nhật lần cuối: 11 phút đọc

Về thăm vùng đất Ba Dải Cù Lao trù phú, du khách phương xa dễ dàng bị cuốn hút bởi mùi thơm ngào ngạt của nước cốt dừa hòa quyện cùng hương gạo mới từ làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng. Khắp các nẻo đường thôn xóm, những chiếc phên liếp tre phơi bánh thẳng tắp đón nắng ban mai tựa như dải lụa mềm mại trải dài ven sông. Món bánh tráng mộc mạc không chỉ là thức quà ăn vặt dân dã mà còn chứa đựng cả bề dày ký ức khẩn hoang và bàn tay tài hoa của người phụ nữ Nam Bộ.
Khởi nguồn lịch sử của làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng
Hành trình hình thành và phát triển của làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng bắt nguồn từ quá trình khai hoang mở cõi của các bậc tiền nhân tại vùng đất cù lao trù phú ven sông Ba Lai và sông Hàm Luông từ đầu thế kỷ mười chín.
Chặng đường hơn hai trăm năm hình thành
Theo lời các bậc cao niên tại xã Mỹ Thạnh Giồng Trôm, nghề làm bánh tráng nơi đây đã xuất hiện từ hơn hai trăm năm trước. Buổi đầu mở đất, người dân mang theo kỹ thuật tráng bánh từ miền Trung vào vùng đất mới. Tuy nhiên, khi định cư giữa những rặng dừa bạt ngàn của châu thổ, các bà, các mẹ đã sáng tạo phối trộn nước cốt dừa tươi nguyên chất vào bột gạo để tạo nên một phong vị hoàn toàn khác biệt.
Tên gọi Mỹ Lồng vốn là tên một khu chợ sầm uất nằm ven sông giáp ranh giữa các nhánh kinh rạch thông ra sông Hàm Luông. Nhờ mạng lưới giao thương thủy bộ thuận lợi, những mẻ bánh tráng Mỹ Lồng nướng phồng giòn thơm ngậy nhanh chóng theo ghe bầu xuôi ngược khắp lục tỉnh Nam Kỳ, trở thành món quà quý gửi trao người thân phương xa.
Vị trí vững chắc trong đời sống lễ Tết
Trong nếp sống tâm linh và văn hóa gia đình truyền thống Nam Bộ, chiếc bánh tráng giữ một vị trí vô cùng thiêng liêng. Vào những ngày giáp Tết cổ truyền, không khí tại làng nghề rộn rã suốt thâu đêm. Ánh lửa bập bùng từ các gian bếp lò tỏa hơi ấm xua tan sương sớm, tiếng cối xay bột rù rì hòa cùng tiếng cười nói râm ran của các thế hệ trong gia đình.
Chiếc bánh tráng tròn trịa tượng trưng cho sự trọn vẹn, sung túc và viên mãn của trời đất. Bánh tráng nướng luôn hiện diện trang trọng trên mâm cỗ cúng tổ tiên trong ngày mùng một Tết, các dịp giỗ chạp và lễ hội truyền thống như lễ hội Dừa Bến Tre. Khách đến chơi nhà ngày xuân được gia chủ mời miếng bánh tráng nướng vàng ươm, nhâm nhi cùng chén trà sen nóng ấm đượm nghĩa tình xóm giềng.
Nguồn nguyên liệu tự nhiên tại làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng
Để làm nên chiếc bánh nướng lên xốp giòn, thơm lừng mà không bị chai cứng, nghệ nhân tại làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng tuân thủ những tiêu chuẩn tuyển chọn nguyên liệu khắt khe hoàn toàn từ thiên nhiên trù phú bản địa.
Gạo sỏi phù sa sông Tiền thơm dẻo
Linh hồn của mẻ bánh bắt đầu từ hạt gạo. Người Mỹ Lồng không dùng các loại gạo dẻo thơm thông thường của vùng lúa cao sản vì bánh sẽ bị dính và ỉu. Thay vào đó, họ ưu tiên sử dụng giống lúa sỏi hay gạo mùa dài ngày trồng trên những cánh đồng phù sa màu mỡ ven sông Tiền và sông Hàm Luông.
Hạt gạo sỏi đanh chắc, nhiều tinh bột khô ráo, khi xay nhuyễn tạo ra thứ bột quánh mịn màng. Gạo được vo kỹ qua nhiều lần nước trong, ngâm vừa đủ giờ để hạt gạo nở đều mà không bị chua, sau đó xay bằng cối đá thủ công hoặc cối cơ khí hiện đại để thu được dòng sữa gạo trắng tinh khiết.
Dừa khô Giồng Trôm béo ngọt tự nhiên
Nguyên liệu định hình phong vị độc nhất của sản phẩm chính là nguồn dừa khô tuyển chọn tại xứ Giồng Trôm. Dừa dùng tráng bánh phải là dừa già khô rụng tự nhiên, cơm dừa dày dặn, tích tụ lượng tinh dầu béo ngậy cao nhất.
Cơm dừa sau khi nạo nhuyễn được vắt bằng tay hoặc ép thủy lực để lấy nước cốt dừa đậm đặc nguyên chất đầu tiên, tuyệt đối không pha thêm nước lạnh. Tỷ lệ nước cốt dừa hòa vào bột gạo có thể lên tới một trái dừa cho một lít bột gạo, tạo nên độ béo ngậy đậm đà tan chảy nơi đầu lưỡi khi thưởng thức.
Hương mè vàng thơm bùi và gia vị
Bên cạnh gạo và dừa, mè trắng hoặc mè vàng hạt mẩy là thành phần không thể thiếu. Mè được đãi sạch cát sạn, phơi ráo rồi rang chín tới trên chảo gang cho dậy mùi thơm phức trước khi rắc đều vào âu bột tráng.
Tùy theo khẩu vị và dòng sản phẩm, nghệ nhân khéo léo phối thêm đường cát trắng, chút muối biển mặn mòi, gừng già giã nhuyễn cho dòng bánh tráng sữa gừng ấm nồng, hoặc tôm khô xay nhuyễn cùng hành lá cho dòng bánh tráng mặn tôm hành đậm đà bản sắc ẩm thực sông nước.
| Dòng sản phẩm bánh tráng | Thành phần nguyên liệu chủ đạo | Phương thức tạo hương vị | Đặc trưng cảm quan khi thưởng thức |
|---|---|---|---|
| Bánh tráng dừa truyền thống | Gạo sỏi xay mịn, nước cốt dừa đậm đặc, mè vàng rang chín, đường cát | Hòa trộn nước cốt dừa nguyên chất tỷ lệ cao | Bánh nướng phồng xốp, béo ngậy vị dừa tự nhiên, ngọt dịu đầu lưỡi |
| Bánh tráng sữa dừa thơm béo | Bột gạo lúa mùa, nước cốt dừa tươi, sữa đặc nguyên kem, mè rang | Bổ sung sữa đặc tạo độ dẻo mịn và hương thơm ngọt ngào | Bánh dẻo dai nhẹ, mùi sữa quyện hương dừa thơm lừng gian bếp |
| Bánh tráng sữa gừng ấm nồng | Bột gạo sỏi, nước cốt dừa, gừng củ già giã nhuyễn lọc lấy nước cốt | Tinh chất gừng già cân bằng tính hàn của dừa | Vị béo bùi đan xen vị cay the ấm áp, thích hợp ngày mưa se lạnh |
| Bánh tráng mặn tôm hành | Bột gạo, nước cốt dừa loãng, tôm đất khô giã nhỏ, hành lá xắt nhuyễn | Nêm gia vị muối tiêu, ớt bột và hành phi thơm lừng | Vị mặn mà đậm đà, giòn rụm, thích hợp ăn kèm các món gỏi miệt vườn |
Kỹ nghệ chế tác công phu của làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng
Nghề tráng bánh thoạt nhìn có vẻ đơn giản nhưng đòi hỏi sự nhịp nhàng và chuẩn xác tuyệt đối của người thợ. Tại làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng, từng công đoạn đều là kết tinh của kỹ thuật tráng bánh thủ công tích lũy qua nhiều đời.

Bí quyết xay bột hòa trộn đúng tỷ lệ
Bí quyết gia truyền của mỗi gia đình thợ bánh nằm ở tỷ lệ pha trộn giữa bột gạo, nước cốt dừa và đường. Nếu bột quá lỏng, bánh khi phơi sẽ mỏng dính, dễ rách và mất vị béo; nếu bột quá đặc, bánh sẽ dày cộm, khó chín đều và khi nướng dễ bị chai sượng.
Bột sau khi pha chế được khuấy đều liên tục bằng đũa bếp gỗ lớn để các hạt mè phân bổ đồng đều khắp mặt bột, không bị lắng đọng xuống đáy âu.
Đôi tay thoăn thoắt láng bột trên nồi hơi
Lò tráng bánh truyền thống được đắp bằng đất sét hoặc xây gạch, đun bằng trấu hoặc gáo dừa khô giữ lửa âm ỉ. Phía trên lò đặt một nồi nước lớn, miệng nồi căng một tấm vải mỏng làm mặt tráng. Khi nước sôi sùng sục, hơi nước bốc lên mù mịt qua thớ vải.
Người thợ ngồi bên bếp lò, tay phải múc một gáo bột đổ nhanh lên mặt vải, tay trái cầm chiếc gáo dừa láng bột thật nhanh theo hình xoắn ốc từ tâm ra rìa ngoài. Động tác phải nhanh thoăn thoắt, dứt khoát để lớp bánh tròn đều, láng mịn và mỏng như tờ giấy. Sau đó, đậy nắp vung lại trong khoảng hai mươi giây cho bánh chín bằng hơi nóng. Tiếp đó, người thợ khéo léo dùng thanh tre mỏng dẹp luồn xuống dưới mép bánh, nhấc chiếc bánh nóng hổi ra đặt ngay ngắn lên vỉ tre.
Nghệ thuật canh nắng trên những phên liếp tre
Bánh sau khi tráng được chuyển ngay ra sân phơi trên những chiếc phên liếp tre phơi bánh đan bằng cật tre già. Mỗi liếp tre dài chừng hai đến ba mét, đặt vừa vặn hai hàng bánh tròn.

Nghệ thuật phơi bánh phụ thuộc hoàn toàn vào con mắt nhà nghề của thợ phơi. Bánh tráng dừa chứa nhiều đường và chất béo nên rất nhạy cảm với thời tiết. Nếu phơi nắng quá gắt, bánh sẽ cong vênh nứt nẻ; nếu trời râm mát thiếu nắng, bánh sẽ bị chua ỉu và mốc. Người thợ phải canh đúng con nắng sớm, phơi từ sáng đến trưa vừa độ se mặt là phải gỡ bánh kịp thời, sau đó xếp bánh thành từng chục, dùng vật nặng đè phẳng lại để giữ dáng tròn ngay ngắn.
Sức sống đương đại của làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng
Vượt qua bao biến động của thời gian và sự xuất hiện của các dây chuyền sản xuất công nghiệp, làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng vẫn bền bỉ giữ vững ngọn lửa truyền thống và không ngừng khẳng định vị thế di sản văn hóa độc đáo.
Dấu ấn vinh danh di sản phi vật thể quốc gia
Ghi nhận giá trị lịch sử, văn hóa và tri thức dân gian đặc sắc được trao truyền qua nhiều thế hệ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức đưa nghề làm bánh tráng Mỹ Lồng vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Sự kiện vinh danh này là niềm tự hào lớn lao của bà con thợ bánh, đồng thời khẳng định sức sống mãnh liệt của một làng nghề thủ công nông thôn tiêu biểu. Cùng với các đặc sản nức danh như kẹo dừa Bến Tre hay sản phẩm chạm khắc từ làng nghề mỹ nghệ dừa Bến Tre, bánh tráng Mỹ Lồng đã trở thành đại sứ văn hóa ẩm thực lan tỏa khắp mọi miền đất nước.
Giữ gìn ngọn lửa nghề truyền thống bền vững
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, các nghệ nhân Mỹ Lồng đã chủ động cải tiến mẫu mã bao bì, đăng ký nhãn hiệu tập thể và áp dụng tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm nghiêm ngặt nhưng vẫn giữ nguyên cốt lõi tráng bánh thủ công truyền thống. Du khách khi khám phá du lịch miệt vườn có thể kết nối tham quan làng hoa kiểng Cái Mơn, ghé thăm làng nghề gạch gốm đỏ Mang Thít và tìm hiểu không gian văn hiến tại Văn Thánh Miếu Vĩnh Long.
Trên hành trình kết nối văn hóa sông Tiền, chuyên trang Vĩnh Long NSSC luôn tích cực giới thiệu những giá trị di sản bản địa chân thực nhất đến bạn đọc trong và ngoài nước. Chiếc bánh tráng giòn tan nướng trên bếp than hồng đượm mùi khói rơm rạ sẽ mãi là sợi dây gắn kết tâm hồn người con xa xứ với cội nguồn quê hương.
Trải qua hơn hai thế kỷ thăng trầm cùng mảnh đất Ba Dải Cù Lao hiền hòa, làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng vẫn tỏa ngát hương thơm béo ngậy của nước cốt dừa và hạt gạo đồng bằng. Danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là minh chứng ngời sáng cho sức sáng tạo bền bỉ của người nông dân Nam Bộ, giữ gìn trọn vẹn hồn cốt ẩm thực truyền thống cho muôn đời sau.
NSSC Vĩnh Long
vinhlong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Làng nghề Vĩnh Long.
Bài liên quan
Lễ hội Nghinh Ông Bình Đại - Di sản tín ngưỡng cầu ngư trăm năm nơi cửa biển
Lễ hội Nghinh Ông Bình Đại là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tại xã Bình Thắng, Bến Tre. Khám phá nghi thức đoàn tàu ra khơi rước Ông Nam Hải và lễ Túc Yết.
Lễ hội Dừa Bến Tre - Không gian tôn vinh văn hóa xứ Dừa trên ba dải cù lao
Lễ hội Dừa Bến Tre là sự kiện văn hóa quy mô cấp quốc gia trên vùng đất ba dải cù lao. Khám phá không gian con đường dừa, hội thi đấu xảo và văn hóa xứ Dừa.
Lễ hội Ok Om Bok - Di sản văn hóa cúng trăng và đút cốm dẹp của đồng bào Khmer
Lễ hội Ok Om Bok là đại lễ cúng trăng cổ truyền của đồng bào Khmer Nam Bộ vào rằm tháng Mười âm lịch. Khám phá nghi thức đút cốm dẹp tại Ao Bà Om và đua ghe ngo.



