Bỏ qua đến nội dung

Cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 - Hào khí hố Cầu Vông

Nổ ra vào ngày 15 tháng 2 năm 1872 tức mùng 7 Tết Nhâm Thân, cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 là tiếng súng yêu nước vang dội khắp lục tỉnh Nam Kỳ. Chính khí nghĩa liệt của hai vị thủ lĩnh cùng nghĩa quân Cầu Vông đã đi vào sử sách và ca dao dân gian như biểu tượng bất khuất bảo vệ quê hương.

NSSC Vĩnh LongĐăng: Cập nhật lần cuối: 21 phút đọc

Tượng đài Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao uy nghiêm tại trung tâm thị trấn Vũng Liêm tỉnh Vĩnh Long

Tại vùng đất ngã ba sông nơi dòng Cổ Chiên hiền hòa giao hòa cùng mạng lưới rạch Măng Thít và sông Vũng Liêm, tinh thần tự chủ của cư dân mở cõi đã hun đúc nên những trang sử hào hùng. Nghiên cứu cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 trên Vĩnh Long NSSC giúp làm sáng tỏ sức mạnh đoàn kết nhân dân dịp Tết Nhâm Thân 1872 và giá trị của Tượng đài Lê Cẩn Nguyễn Giao hôm nay.

Trường thông tinNội dung chi tiết
Tên sự kiện lịch sửCuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 (còn gọi là Khởi nghĩa Vũng Liêm năm Nhâm Thân 1872)
Thời điểm bùng nổNgày 15 tháng 2 năm 1872 (nhằm ngày mùng 7 tháng Giêng năm Nhâm Thân — dịp Tết Nguyên đán)
Địa bàn diễn raThôn Trung Tín, thôn Hiếu Phụng, vàm Vũng Liêm và khu vực hố Cầu Vông (nay thuộc thị trấn Vũng Liêm và các xã Trung Hiệp, Hiếu Phụng, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long)
Thủ lĩnh chỉ huy tối caoĐốc binh Lê Cẩn (Lê Văn Cẩn) và Nguyễn Giao (Nguyễn Văn Giao), cùng các tướng lĩnh nghĩa quân là Nguyễn Văn Đạt, Lê Văn Ong, Thái Văn Thắng
Bối cảnh lịch sửSau khi thực dân Pháp đánh chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ (Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên) tháng 6/1867 và áp đặt chế độ cai trị của các viên Tham biện (Inspecteur)
Chiến công chấn động nhấtTập kích làm chủ lỵ sở Vũng Liêm, phục kích tại hố Cầu Vông tiêu diệt tại chỗ viên Tham biện hạt Vĩnh Long là Henri Salicetti (nhân dân thường gọi là Bồi Xê) cùng lực lượng hộ tống
Căn cứ địa kháng chiếnVùng bưng biền rừng dừa nước, tràm sậy hiểm trở thuộc các thôn Trung Tín, Trung Trị, Hiếu Phụng và dải cù lao ven sông Cổ Chiên
Di sản văn hóa dân gianHàng loạt bài vè, ca dao truyền tụng khắp Nam Kỳ ("Vũng Liêm có đất Trung Tín trung thần / Có ông Đốc Cẩn bất cần Tây dương...")
Công trình tưởng niệm hiện nayTượng đài Đốc binh Lê Cẩn – Nguyễn Giao uy nghiêm tại ngã ba thị trấn Vũng Liêm và Đền thờ Đốc binh Lê Cẩn tại huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long
Ý nghĩa lịch sử cốt lõiKhẳng định ý chí tự lực tự cường, tinh thần yêu nước bất khuất của nhân dân Vĩnh Long và khát vọng bảo vệ cuộc sống thanh bình của quê hương

Bối cảnh cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872

Để hiểu rõ nguyên nhân sâu xa và sức mạnh bùng nổ của cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872, cần nhìn lại bối cảnh lịch sử đầy biến động của vùng đất Vĩnh Long sau sự kiện thành Vĩnh Long thất thủ vào tháng 6 năm 1867 cùng chính sách cai trị hà khắc của chính quyền thực dân buổi đầu áp đặt lên đời sống cư dân vùng sông Cổ Chiên.

Bối cảnh tỉnh Vĩnh Long sau biến cố năm 1867

Tháng 6 năm Đinh Mão (1867), sau khi củng cố ách thống trị tại ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ, thực dân Pháp bất ngờ huy động lực lượng hải quân và lục quân đánh chiếm toàn bộ ba tỉnh miền Tây là Vĩnh Long, An Giang và Hà Tiên. Trước nỗi đau mất thành, vị Kinh lược sứ Tam tỉnh miền Tây là Tiến sĩ khai khoa Phan Thanh Giản đã tuyệt thực mười bảy ngày rồi uống thuốc độc tuẫn tiết vào ngày 4 tháng 8 năm 1867 tại Vĩnh Long để giữ trọn khí tiết trung thần, đồng thời để lại lời di huấn nghiêm khắc dặn các con cháu tuyệt đối không được hợp tác hay nhận bất kỳ bổng lộc nào của chính quyền thực dân.

Ngay sau cái chết bi tráng của thân phụ, hai người con trai của cụ Phan Thanh Giản là Phan Tôn (Phan Ông) và Phan Liêm (Phan Các) đã dựng cờ khởi nghĩa quy tụ hàng ngàn nghĩa binh khắp vùng Ba Tri, Giồng Trôm, Hương Điểm và vượt sông Cổ Chiên sang phối hợp với nhân dân Vũng Liêm, Trà Vinh tấn công các đồn bốt của Pháp trong hai năm 1867–1868. Mặc dù các cuộc nổi dậy của anh em Phan Tôn – Phan Liêm sau đó gặp nhiều tổn thất trước hỏa lực pháo thuyền vượt trội của đối phương, nhưng ngọn lửa yêu nước được truyền cảm hứng từ cuộc đời và thơ văn yêu nước chống Pháp của cụ Đồ Nguyễn Đình Chiểu tại đất Ba Tri Bến Tre vẫn âm ỉ cháy trong lòng mỗi người dân thuộc không gian lịch sử Long Hồ dinh.

Nhằm siết chặt bộ máy kiểm soát tại địa phương, chính quyền thực dân Pháp ở Sài Gòn đã xóa bỏ hệ thống phủ, huyện truyền thống của nhà Nguyễn để thiết lập các sở Tham biện (Inspection) do các sĩ quan Pháp trực tiếp nắm giữ mọi quyền hành về quân sự, hành chính, tư pháp và thuế khóa, bên dưới sử dụng một số tay sai bản xứ làm Đốc phủ sứ, Cai tổng để cưỡng bức dân phu đào kênh, đắp lộ và thu sưu thuế nặng nề.

Địa thế hiểm yếu của vùng sông nước Vũng Liêm

Nằm ở phía đông nam tỉnh Vĩnh Long, chạy dọc theo bờ nam dòng sông Cổ Chiên hùng vĩ và giao tiếp với vùng Càng Long, Cầu Kè (Trà Vinh), vùng đất Vũng Liêm (xưa thuộc huyện Tuân Ngãi và huyện Duy Minh) sở hữu địa hình sông rạch chằng chịt với những cánh đồng bưng trũng ngập nước, rừng dừa nước và lau sậy rậm rạp tại các thôn Trung Tín, Trung Trị, Hiếu Phụng. Từ buổi đầu mở cõi, cư dân Vũng Liêm đã nổi tiếng với tính cách chất phác, cần cù trong lao động qua các nghề truyền thống như làng nghề đan lục bình và cói Vũng Liêm Vĩnh Long, nhưng lại vô cùng cương trực, trọng nghĩa khí và sẵn sàng xả thân khi quê hương bị xâm phạm.

Đầu thập niên 1870, chính quyền thực dân Pháp cử Henri Salicetti — một viên quan cai trị ngạo mạn và tàn bạo mà người dân Vĩnh Long lúc bấy giờ thường gọi là Bồi Xê (do trước đó từng làm thông ngôn/bồi trước khi leo lên chức Tham biện hạt Vĩnh Long) — về nắm quyền cai quản vùng Vĩnh Long và Vũng Liêm. Với bản tính hung hăng, Tham biện Salicetti liên tục mở các cuộc tuần tiễu lùng sục vào các thôn xóm nghi có nghĩa quân ẩn náu, tăng mức thuế thân, thuế ruộng và bắt bớ, đánh đập dã man những bô lão, nông dân không kịp nộp sưu hoặc không chịu đi phu đắp đường.

Sự ức hiếp quá mức của viên Tham biện Salicetti và bộ máy cai trị thực dân đã làm dâng trào làn sóng phẫn uất sâu sắc trong khắp các tầng lớp nhân dân Vũng Liêm. Đứng trước cảnh xóm làng bị giày xéo và cuộc sống thanh bình của đồng bào bị đe dọa nghiêm trọng, hai bậc hào kiệt xuất thân từ tầng lớp nông dân tại thôn Trung Tín là Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao đã đứng ra chiêu tập trai tráng, bí mật rèn đúc vũ khí để chuẩn bị cho một cuộc khởi nghĩa vũ trang quy mô lớn.

Tượng đài Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao uy nghiêm tại trung tâm thị trấn Vũng Liêm tỉnh Vĩnh Long
Tượng đài Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao uy nghiêm tại trung tâm thị trấn Vũng Liêm tỉnh Vĩnh Long

Diễn biến cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872

Mùa xuân năm Nhâm Thân (tháng 2 năm 1872), khi bộ máy cai trị thực dân tại Vĩnh Long đang chủ quan lơi lỏng cảnh giác trong những ngày Tết Nguyên đán cổ truyền của người Việt, cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 đã bất ngờ bùng nổ với sức mạnh như triều dâng thác đổ, lập nên chiến công vang dội tại trận địa hố Cầu Vông lịch sử.

Đòn tập kích đầu xuân làm chủ lỵ sở Vũng Liêm

Sau nhiều tháng bí mật liên kết các nhóm nghĩa binh từng tham gia phong trào kháng chiến của Phan Tôn – Phan Liêm tại vùng Vũng Liêm, Cái Nhum, Càng Long và tích trữ lương thảo trong vùng bưng biền thôn Trung Tín, Đốc binh Lê Cẩn cùng Nguyễn Giao và các tướng lĩnh Nguyễn Văn Đạt, Lê Văn Ong, Thái Văn Thắng đã hoạch định một kế hoạch tác chiến táo bạo: đánh chiếm công sở Vũng Liêm để thu vũ khí và dẫn dụ viên Tham biện Salicetti từ tỉnh lỵ Vĩnh Long kéo quân xuống tiếp viện rồi tiêu diệt trên đường hành quân.

Đúng vào sáng ngày mùng 7 tháng Giêng năm Nhâm Thân — tức ngày 15 tháng 2 năm 1872 — hàng trăm nghĩa quân Vũng Liêm đầu vấn khăn đầu rìu, tay cầm giáo mác, mã tấu, gậy tầm vông vạt nhọn dưới sự chỉ huy trực tiếp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao đã đồng loạt nổi trống mõ tấn công vào khu hành chính và đồn binh tại vàm Vũng Liêm. Bị đánh bất ngờ giữa lúc vừa qua Tết Nguyên đán, lực lượng lính mã tà và các viên chức tay sai tại Vũng Liêm nhanh chóng tan rã và bỏ chạy về tỉnh lỵ Vĩnh Long cấp báo; nghĩa quân hoàn toàn làm chủ chợ Vũng Liêm, đốt hủy sổ bộ thuế khóa thực dân và mở kho lương chia cho dân nghèo.

Để nắm bắt chính xác trình tự các mốc sự kiện lịch sử hào hùng của cuộc nổi dậy này, bảng niên biểu dưới đây tổng hợp toàn bộ diễn biến của cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872:

Thời gian / Niên đạiSự kiện lịch sử và diễn biến chiến sựĐịa điểm tại Vũng Liêm – Vĩnh LongKết quả & Ý nghĩa lịch sử
Giai đoạn 1868–1871Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao quy tụ nghĩa sĩ cũ của phong trào Phan Tôn – Phan Liêm, lập căn cứ bí mật rèn vũ khíThôn Trung Tín, thôn Trung Trị và bưng biền Hiếu Phụng (Vũng Liêm)Xây dựng lực lượng nghĩa quân nông dân gắn bó máu thịt với nhân dân địa phương
Sáng ngày 15/02/1872 (Mùng 7 Tết Nhâm Thân)Nghĩa quân đồng loạt nổi dậy tấn công đồn binh và công sở thực dân tại khu vực chợ và vàm Vũng LiêmChợ Vũng Liêm và vàm Vũng Liêm bên bờ sông Cổ ChiênLàm chủ hoàn toàn lỵ sở Vũng Liêm, xóa bỏ bộ máy cai trị cơ sở và dẫn dụ viện binh Pháp
Trưa và chiều ngày 15/02/1872Tham biện hạt Vĩnh Long là Henri Salicetti (Bồi Xê) đích thân chỉ huy lính mã tà đi tàu chiến từ Vĩnh Long xuống Vũng LiêmTuyến sông Cổ Chiên từ thành Vĩnh Long xuôi về vàm Vũng LiêmĐối phương rơi vào đúng thế trận nghi binh và dụ địch sâu vào nội địa của nghĩa quân
Chiều tối ngày 15/02/1872Trận phục kích quyết chiến tại hố Cầu Vông: nghĩa quân từ hai bên bờ rạch và lùm cây đồng loạt xông lên giáp lá càKhu vực hố Cầu Vông (thuộc thôn Trung Tín, huyện Vũng Liêm)Tiêu diệt tại chỗ Tham biện Pháp Henri Salicetti cùng nhiều lính hộ tống; chấn động toàn xứ Nam Kỳ
Ngày 16–25/02/1872Thống đốc Nam Kỳ tại Sài Gòn điều động hạm đội tàu chiến, đại bác và quân viễn chinh từ Vĩnh Long, Mỹ Tho, Bến Tre, Trà Vinh bao vây Vũng LiêmToàn bộ địa bàn huyện Vũng Liêm và các xã ven sông Cổ ChiênNghĩa quân kiên cường chiến đấu bảo vệ xóm làng trước khi rút sâu vào vùng bưng biền bảo toàn lực lượng
Giai đoạn sau năm 1872 đến thế kỷ XXNhân dân Vũng Liêm lập miếu thờ và lưu truyền bài vè Đốc Cẩn – Nguyễn Giao; truyền thống yêu nước tiếp nối qua các thế hệ cách mạngHuyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (quê hương Thủ tướng Võ Văn Kiệt)Trở thành biểu tượng bất khuất của khí phách Vĩnh Long, được dựng tượng đài kỷ niệm uy nghiêm tại Vũng Liêm

Trận phục kích hố Cầu Vông tiêu diệt Tham biện Pháp Salicetti

Đúng như dự đoán chiến lược của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao, ngay khi nhận được tin báo khẩn về việc nghĩa quân đánh chiếm Vũng Liêm vào sáng ngày 15 tháng 2 năm 1872, viên Tham biện hạt Vĩnh Long là Henri Salicetti (Bồi Xê) vô cùng tức giận. Vốn coi thường lực lượng nghĩa quân nông dân chỉ có giáo mác thô sơ, ngay buổi trưa cùng ngày, Salicetti đã đích thân dẫn một đội lính mã tà trang bị súng trường hiện đại xuống pháo thuyền xuôi dòng sông Cổ Chiên tiến thẳng về vàm Vũng Liêm để đàn áp cuộc nổi dậy.

Khi tàu Pháp vừa cập bến vàm Vũng Liêm vào buổi chiều ngày 15 tháng 2 năm 1872, một toán nghĩa quân do Nguyễn Giao chỉ huy đã chủ động xuất hiện giao chiến ngắn rồi giả vờ thua trận rút chạy theo con đường đất dẫn sâu vào vùng bưng biền thôn Trung Tín. Ngạo mạn trước thế thắng ban đầu, Tham biện Salicetti lập tức đốc thúc toán lính hộ tống rời khỏi tầm yểm trợ của đại bác dưới tàu chiến trên sông Cổ Chiên để rượt đuổi theo nghĩa quân vào sâu trong nội đồng.

Tại khu vực hố Cầu Vông (một đoạn rạch sâu có địa hình lầy lội, hai bên bờ um tùm cây cối, dừa nước và lau sậy thuộc thôn Trung Tín, huyện Vũng Liêm), Đốc binh Lê Cẩn đã bố trí sẵn đội hình mai phục tinh nhuệ nhất. Ngay khi Tham biện Salicetti vừa cưỡi ngựa dẫn đầu toán lính lọt hẳn vào giữa trận địa hố Cầu Vông, tiếng tù và cùng tiếng trống lệnh của Đốc binh Lê Cẩn vang lên dồn dập. Hàng trăm nghĩa sĩ từ dưới bùn nước và sau các lùm cây đồng loạt bật dậy, dùng giáo dài và mã tấu xông thẳng vào đánh giáp lá cà khiến súng trường của đối phương không kịp nạp đạn. Giữa trận kịch chiến sấm sét ấy, viên Tham biện Pháp Henri Salicetti cùng nhiều lính hộ tống đã bị nghĩa quân của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tiêu diệt ngay tại trận địa hố Cầu Vông; số lính còn lại hoảng loạn tháo chạy về tàu chiến rút ngược lên thành Vĩnh Long.

Không gian lịch sử và dòng sông Cổ Chiên hiền hòa chảy qua vùng đất Vũng Liêm tỉnh Vĩnh Long
Không gian lịch sử và dòng sông Cổ Chiên hiền hòa chảy qua vùng đất Vũng Liêm tỉnh Vĩnh Long

Thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872

Chiến thắng vang dội tiêu diệt một viên quan cai trị cấp cao của Pháp ngay tại trận địa hố Cầu Vông đã khắc sâu tên tuổi của các vị thủ lĩnh nghĩa quân vào tâm khảm nhân dân miền Tây Nam Bộ. Tìm hiểu về những con người đã làm nên cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 giúp hậu thế càng thêm trân trọng phẩm chất anh hùng bình dị của những người nông dân yêu nước.

Chân dung vị tướng áo vải và người nghĩa sĩ quả cảm

Theo các nguồn sử liệu địa phương và truyền ngôn lịch sử được lưu giữ tại huyện Vũng Liêm, vị thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa là ông Lê Cẩn (tên đầy đủ là Lê Văn Cẩn, nhân dân tôn kính gọi là Ông Đốc Cẩn), vốn xuất thân trong một gia đình nông dân giàu lòng yêu nước tại vùng đất Trung Tín, Vũng Liêm. Từ thời trẻ, Lê Cẩn đã nổi tiếng khắp vùng là người có sức vóc khỏe mạnh, giỏi võ nghệ cổ truyền, tính tình khẳng khái, hào hiệp và luôn đứng ra bênh vực dân nghèo trước sự ức hiếp của cường hào. Khi quân Pháp đánh chiếm thành Vĩnh Long năm 1867, ông đã sớm tham gia lực lượng nghĩa binh kháng Pháp và được suy tôn giữ chức Đốc binh thống lĩnh nghĩa quân vùng Vũng Liêm.

Sát cánh cùng Đốc binh Lê Cẩn như hình với bóng là vị phó tướng Nguyễn Giao (Nguyễn Văn Giao) cùng các tướng lĩnh gan dạ của đất Vũng Liêm như Nguyễn Văn Đạt, Lê Văn Ong và Thái Văn Thắng. Nếu Đốc binh Lê Cẩn là linh hồn quân sự với tài tổ chức thế trận phục kích dựa vào địa hình sông rạch và lòng dũng cảm đi đầu trước mũi giáo họng súng, thì Nguyễn Giao lại là người mưu lược, trực tiếp vận động các thôn ấp quyên góp lương thực, rèn đúc binh khí và chỉ huy mũi nghi binh dụ Tham biện Salicetti vào tử địa hố Cầu Vông.

Mặc dù không phải là những võ quan xuất thân từ trường lớp chính quy của triều đình, nhưng bằng tình yêu quê hương máu thịt và sự gắn bó mật thiết với bà con xóm ấp, Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao đã xây dựng được một đội ngũ nghĩa quân kỷ luật nghiêm minh: chỉ đánh quân xâm lược và những kẻ tay sai tàn ác để bảo vệ dân lành, tuyệt đối không xâm phạm một cây kim sợi chỉ của nhân dân.

Cuộc chiến đấu bảo vệ căn cứ bưng biền Cầu Vông

Cái chết của viên Tham biện hạt Vĩnh Long Henri Salicetti tại hố Cầu Vông ngày 15 tháng 2 năm 1872 đã gây chấn động dữ dội từ dinh Thống đốc Nam Kỳ ở Sài Gòn cho đến tận Bộ Hải quân và Thuộc địa tại Paris. Lo sợ ngọn lửa khởi nghĩa từ Vũng Liêm sẽ lan rộng ra toàn bộ sáu tỉnh Nam Kỳ, quyền Thống đốc Nam Kỳ lúc bấy giờ đã lập tức điều động các hạm đội pháo thuyền cùng lực lượng lính thủy đánh bộ từ Sài Gòn, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh hợp điểm bao vây toàn bộ vùng đất Vũng Liêm.

Trong suốt nhiều tuần lễ sau trận hố Cầu Vông, nghĩa quân của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao đã dựa vào địa hình hiểm trở của vùng bưng biền Trung Tín, Trung Trị, Hiếu Phụng để kiên cường chiến đấu chống lại các đợt càn quét bằng đại bác của quân Pháp, che chở cho nhân dân tản cư an toàn trước khi phân tán lực lượng rút vào hoạt động bí mật nhằm tránh sự tàn sát trả thù của đối phương đối với dân lành. Để ca ngợi khí phách anh hùng của hai vị thủ lĩnh và nghĩa quân Vũng Liêm, nhân dân Vĩnh Long đã sáng tác bài Vè Đốc Cẩn và những câu ca dao truyền tụng từ thế hệ này sang thế hệ khác: "Vũng Liêm có đất Trung Tín trung thần / Có ông Đốc Cẩn bất cần Tây dương / Nguyễn Giao tiếp ứng chiến trường / Cầu Vông sấm nổ mở đường nghĩa nhân".

Ý nghĩa cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872

Dù diễn ra trong bối cảnh lịch sử không cân sức về vũ khí trang bị của nửa cuối thế kỷ XIX, nhưng cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 mang tầm vóc ý nghĩa lịch sử vô cùng sâu sắc, trở thành ngọn đuốc tinh thần soi sáng truyền thống cách mạng của quê hương Vũng Liêm – Vĩnh Long suốt hơn một thế kỷ rưỡi qua.

Tiếp nối mạch nguồn yêu nước trên quê hương Vũng Liêm

Nhìn trong dòng chảy liên tục của lịch sử địa phương, vùng đất Trung Tín – Trung Hiệp thuộc huyện Vũng Liêm nơi Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao dựng cờ khởi nghĩa năm 1872 chính là mảnh đất giàu truyền thống cách mạng đã sinh thành và nuôi dưỡng những nhà lãnh đạo kiệt xuất của dân tộc trong thế kỷ XX, tiêu biểu là Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt (sinh tại xã Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm) cùng truyền thống kiên trung của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng tại huyện Long Hồ lân cận.

Chính hào khí bất khuất từ trận hố Cầu Vông năm Nhâm Thân 1872 đã trực tiếp hun đúc nên tinh thần quật khởi của nhân dân Vũng Liêm trong cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ ngày 23 tháng 11 năm 1940 (khi nghĩa quân Vũng Liêm dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ địa phương trong đó có chàng thanh niên trẻ Võ Văn Kiệt một lần nữa nổi dậy đánh chiếm quận lỵ Vũng Liêm, treo cờ đỏ sao vàng trên dinh quận). Sự tiếp nối kỳ diệu giữa hai cuộc khởi nghĩa cách nhau gần bảy thập kỷ trên cùng một mảnh đất Vũng Liêm là minh chứng sống động cho sức sống trường tồn của lòng yêu nước và ý chí tự cường dân tộc.

Bên cạnh giá trị lịch sử cận – hiện đại, vùng đất Vũng Liêm còn là nơi lưu giữ tầng văn hóa khảo cổ vô cùng lâu đời của vùng châu thổ Cửu Long với Bảo vật quốc gia tượng thần Vishnu Vũng Liêm Vĩnh Long và ngẫu tượng Linga Yoni Lưu Cựu Trà Vinh, kết hợp cùng truyền thống hiếu học Vĩnh Long tạo nên chiều sâu văn hiến đặc sắc hiếm nơi nào có được.

Công trình tượng đài kỷ niệm và thông điệp hòa bình

Để tưởng nhớ và tri ân công lao to lớn của hai vị thủ lĩnh nghĩa quân cùng các nghĩa sĩ đã vị quốc vong thân vào mùa xuân năm Nhâm Thân 1872, Đảng bộ và nhân dân tỉnh Vĩnh Long đã xây dựng công trình Tượng đài Đốc binh Lê Cẩn – Nguyễn Giao uy nghiêm tại khu công viên lịch sử ngay ngã ba trung tâm thị trấn Vũng Liêm (nằm gần quần thể Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long và Bia kỷ niệm Khởi nghĩa Nam Kỳ). Cụm tượng đài khắc họa sống động tư thế hiên ngang của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tay nắm chắc thanh gươm và ngọn giáo, ánh mắt kiên nghị hướng về phía trước bảo vệ xóm làng.

Hằng năm, vào dịp mùng 7 tháng Giêng Âm lịch — ngày kỷ niệm chiến thắng hố Cầu Vông (15/02/1872) — chính quyền và nhân dân huyện Vũng Liêm lại trang trọng tổ chức lễ dâng hương tưởng niệm tại Đền thờ và Tượng đài Đốc binh Lê Cẩn – Nguyễn Giao. Trong tâm thức nhân văn và chủ nghĩa yêu chuộng hòa bình của dân tộc Việt Nam, việc tôn vinh các cuộc khởi nghĩa bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử không phải để khơi gợi hận thù quá khứ, mà để nhắc nhở các thế hệ hôm nay trân quý giá trị của độc lập, tự do và cuộc sống hòa bình phải đánh đổi bằng biết bao xương máu của tiền nhân.

Trên hành trình gìn giữ chính sử khách quan và lan tỏa giá trị di sản văn hóa bản địa, chuyên trang Vĩnh Long NSSC trân trọng giới thiệu hồ sơ bách khoa toàn diện về cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872. Khí phách hào hùng của cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Đốc binh Lê Cẩn và Nguyễn Giao tại Vũng Liêm Vĩnh Long năm 1872 sẽ mãi mãi tỏa sáng bên dòng sông Cổ Chiên, tiếp thêm động lực để quê hương Vũng Liêm – Vĩnh Long vững bước xây dựng đời sống ấm no, văn minh và thịnh vượng.

Chia sẻ:
VC

NSSC Vĩnh Long

vinhlong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Vĩnh Long.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất