Bỏ qua đến nội dung

Phạm Hùng - Người chiến sĩ cộng sản kiên trung và nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng

Từ mười lăm năm giữ vững khí tiết bất khuất nơi xà lim án chém Côn Đảo đến trọng trách Bí thư Trung ương Cục miền Nam, Chính ủy Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, đồng chí Phạm Hùng mãi là biểu tượng sáng ngời của bản lĩnh cách mạng kiên trung trên quê hương Vĩnh Long.

NSSC Vĩnh LongĐăng: Cập nhật lần cuối: 27 phút đọc

Chân dung tư liệu lịch sử của danh nhân Phạm Hùng

Trong tiến trình cách mạng Việt Nam thế kỷ XX, danh nhân Phạm Hùng (1912–1988) là nhà lãnh đạo tài năng của Đảng và Nhà nước, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và người con ưu tú của tỉnh Vĩnh Long. Sinh trưởng bên dòng sông Long Hồ hiền hòa, ông đã hiến dâng trọn vẹn gần sáu mươi năm hoạt động liên tục cho sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất non sông và đặt nền móng đổi mới quản lý kinh tế đất nước.

Trường thông tinNội dung chi tiết
Tên chính thức / Danh xưngPhạm Hùng (Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Phạm Hùng)
Tên húy / Tự / HiệuTên khai sinh Phạm Văn Thiện, bí danh hoạt động cách mạng Phạm Hùng, Bảy Cường (anh Hai Hùng)
Năm sinh – Năm mấtSinh ngày 11 tháng 6 năm 1912 (Nhâm Tý) – Mất ngày 10 tháng 3 năm 1988 (Mậu Thìn) khi đang đi công tác tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 76 tuổi
Quê quán bản địaSinh tại ấp Long Thuận, làng Long Hồ, tổng Bình Long (nay thuộc xã Long Phước, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long) bên bờ sông Long Hồ
Gia tộc / Xuất thânThân phụ là cụ ông Phạm Văn Kiểm, thân mẫu là cụ bà Dương Thị Trước; gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước và nhân nghĩa tại huyện Long Hồ
Triều đại / Thời kỳ lịch sửThời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc, hai cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc (1930–1975) và công cuộc xây dựng, Đổi mới đất nước (1975–1988)
Chức vụ / Danh hiệu đỉnh caoỦy viên Bộ Chính trị (khóa II đến khóa VI), Bí thư Trung ương Cục miền Nam, Chính ủy Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh, Phó Thủ tướng Chính phủ kiêm Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Thủ tướng Chính phủ, 1987–1988); Huân chương Sao Vàng
Chiến công / Sự nghiệp tại Việt NamLãnh đạo Đảo ủy Côn Đảo giữ vững khí tiết cách mạng (1931–1945); lãnh đạo Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam; cùng Đại tướng Văn Tiến Dũng chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng ngày 30/4/1975
Tác phẩm / Di văn tiêu biểuCác văn kiện chỉ đạo chiến lược của Trung ương Cục miền Nam, tác phẩm và bài viết về xây dựng lực lượng Công an nhân dân và quản lý kinh tế thời kỳ Đổi mới
Khu di tích / Đền thờ chính tại Việt NamKhu tưởng niệm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng (Di tích lịch sử Quốc gia tại xã Long Phước, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long)

Quê hương Long Phước và tuổi trẻ cách mạng của Phạm Hùng

Mảnh đất Long Hồ (Vĩnh Long) trù phú nằm giữa hai dòng sông Tiền và sông Hậu — nơi hội tụ khí phách mở cõi của tiền nhân và truyền thống hiếu học lâu đời — chính là chiếc nôi đã nuôi dưỡng tâm hồn và bản lĩnh của đồng chí Phạm Hùng. Ngay từ lứa tuổi mười sáu đôi mươi, người thanh niên bên bờ sông Long Hồ đã sớm hòa mình vào dòng thác đấu tranh giải phóng dân tộc.

Truyền thống gia đình bên dòng sông Long Hồ

Đồng chí Phạm Hùng tên khai sinh là Phạm Văn Thiện, sinh ngày 11 tháng 6 năm 1912 tại ấp Long Thuận, làng Long Hồ, tổng Bình Long, quận Châu Thành, tỉnh Vĩnh Long (nay thuộc xã Long Phước Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long). Ông là người con thứ hai (theo thứ bậc miền Nam gọi là anh Ba) trong một gia đình nông dân nề nếp, trọng đạo nghĩa, có thân phụ là cụ ông Phạm Văn Kiểm (1882–1945) và thân mẫu là cụ bà Dương Thị Trước (1887–1948). Quê hương Long Phước của ông nằm ngay vùng đất trung tâm của lịch sử Long Hồ dinh xưa, cách không xa công trình văn hiến Văn Thánh Miếu Vĩnh Long và truyền thống võ công của Công thần Miếu Vĩnh Long.

Thuở ấu thơ (từ 6 đến 15 tuổi), cậu bé Phạm Văn Thiện theo học tại trường làng Long Hồ rồi trường Tiểu học tỉnh lỵ Vĩnh Long. Vốn thông minh, hiếu học lại được thừa hưởng tính cách cương trực, nhân hậu của cha mẹ cùng không khí truyền thống hiếu học Vĩnh Long, cậu luôn đạt thành tích học tập xuất sắc. Chứng kiến cảnh người dân lao động quê hương bị áp bức bởi sưu cao thuế nặng dưới ách thống trị thực dân, cậu thiếu niên họ Phạm đã sớm nung nấu khát vọng tìm con đường cứu nước, cứu dân.

Năm 1928, sau khi tốt nghiệp bậc tiểu học tại Vĩnh Long, chàng thanh niên mười sáu tuổi Phạm Văn Thiện thi đỗ vào học tại Trường Trung học Mỹ Tho (Collège de Mytho) — một trong những trung tâm giáo dục lớn nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long lúc bấy giờ và cũng là cái nôi sôi sục phong trào yêu nước của thanh niên học sinh Nam Kỳ.

Phong trào học sinh Mỹ Tho và vào Đảng năm 1930

Tại mái trường Collège de Mytho giai đoạn 1928–1929, Phạm Hùng nhanh chóng tiếp cận các sách báo tiến bộ truyền bá tư tưởng yêu nước của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc (Chủ tịch Hồ Chí Minh) và tích cực tham gia tổ chức Thanh niên Cao vọng, Hội Học sinh phản đế, rồi gia nhập Nam Kỳ học sinh Liên hiệp hội và Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội. Với bản lĩnh năng nổ, quyết đoán và khả năng diễn thuyết lôi cuốn, ông trở thành một trong những thủ lĩnh học sinh tiêu biểu dẫn đầu các cuộc bãi khóa phản đối chế độ giáo dục nô dịch và đòi quyền dân sinh dân chủ tại Mỹ Tho, Vĩnh Long.

Đầu năm 1930, khi Đảng Cộng sản Việt Nam vừa mới ra đời, ở tuổi mười tám, người thanh niên ưu tú Phạm Hùng đã vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương tại Mỹ Tho. Bỏ lại phía sau con đường học vấn khoa cử êm ấm để dấn thân trọn vẹn vào con đường cách mạng đầy gian nguy, ông được tổ chức phân công trực tiếp vận động quần chúng nông dân, thanh niên, gây dựng các chi bộ Đảng và Nông hội đỏ khắp vùng Chợ Gạo, Châu Thành (Mỹ Tho) và quê hương Long Hồ (Vĩnh Long).

Trong cao trào cách mạng 1930–1931 hưởng ứng phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, Phạm Hùng giữ cương vị Bí thư Huyện ủy rồi tham gia Tỉnh ủy Mỹ Tho, trực tiếp chỉ đạo các cuộc biểu tình lớn của hàng ngàn nông dân đòi giảm tô thuế và trừng trị những kẻ tay sai tàn ác đàn áp phong trào tại xã Đạo Thạnh. Tháng 5 năm 1931, trong một chuyến công tác giữa vòng vây khủng bố trắng gắt gao của mật thám thực dân, ông bị bắt tại Mỹ Tho và bị giam giữ, tra tấn dã man tại Khám Lớn Sài Gòn.

Không gian Nhà lễ tưởng niệm trang nghiêm tại Khu tưởng niệm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng tỉnh Vĩnh Long
Không gian Nhà lễ tưởng niệm trang nghiêm tại Khu tưởng niệm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng tỉnh Vĩnh Long

Mười lăm năm kiên trung nơi ngục tù Côn Đảo của Phạm Hùng

Một trong những chương hào hùng và cảm động nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Phạm Hùng là gần mười lăm năm (1931–1945) bị giam cầm tại Khám Lớn Sài Gòn và nhà tù Côn Đảo. Trước lưỡi máy chém tử hình và chế độ lao dịch khổ sai khắc nghiệt bậc nhất, ý chí sắt đá của người cộng sản trẻ tuổi quê hương Vĩnh Long đã tỏa sáng rực rỡ.

Bản lĩnh bất khuất trước án tử hình của thực dân

Sau hai năm giam cầm và dùng đủ mọi cực hình tra tấn tại Khám Lớn Sài Gòn nhưng không thể khuất phục được chí khí của người chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi, ngày 2 tháng 5 năm 1933, Tòa án Đại hình đặc biệt của thực dân Pháp tại Sài Gòn đã mở phiên tòa xét xử vụ án "Đảng Cộng sản Đông Dương tại Mỹ Tho" và tuyên phạt Phạm Hùng mức án cao nhất: Án tử hình (cùng với các đồng chí Lê Văn Phát, Nguyễn Văn Côn).

Khi bị giam trong khu xà lim án chém (xà lim tử hình) tại Khám Lớn Sài Gòn chờ ngày thi hành án ở tuổi hai mươi mốt, Phạm Hùng vẫn giữ thái độ bình tĩnh, ung dung và lạc quan kỳ lạ. Hằng ngày, trong căn phòng tối tăm chật hẹp chân bị cùm sắt, ông vẫn kiên trì tập thể dục để rèn luyện sức khỏe, đọc sách lý luận, học ngoại ngữ và hát vang những bài ca cách mạng để động viên tinh thần các bạn tù chính trị ở các buồng giam lân cận.

Trước làn sóng đấu tranh phản đối mạnh mẽ của dư luận nhân dân trong nước cũng như phong trào Mặt trận Bình dân và các tổ chức nhân quyền tiến bộ tại Pháp đòi hủy bỏ án chém đối với các chiến sĩ yêu nước Đông Dương, đầu năm 1934, chính quyền thực dân buộc phải hạ mức án của Phạm Hùng từ tử hình xuống chung thân khổ sai và đày ông ra "địa ngục trần gian" Côn Đảo vào tháng 1 năm 1934.

Bí thư Đảo ủy biến nhà tù thành trường cách mạng

Tại nhà tù Côn Đảo suốt hơn mười một năm ròng rã (từ đầu năm 1934 đến tháng 9 năm 1945), Phạm Hùng đã cùng các bậc tiền bối và đồng chí kiên trung như Tôn Đức Thắng, Lê Duẩn, Nguyễn Văn Linh, Phạm Văn Đồng, Lê Hồng Phong biến chốn lao tù đế quốc thành trường học lý luận và rèn luyện bản lĩnh cách mạng. Dù bị giam ở Banh I, Banh II hay khu biệt lập Chuồng Bò và phải làm những công việc khổ sai nặng nhọc như đập đá, kéo gỗ, lấy san hô, ông luôn đi đầu trong các cuộc tuyệt thực, bãi công đòi cải thiện chế độ ăn uống, chống đánh đập tù nhân và bảo vệ tính mạng đồng đội.

Với uy tín tuyệt đối, bản lĩnh kiên cường và năng lực tổ chức sắc bén, trong những năm tháng cam go nhất tại Côn Đảo (đặc biệt là giai đoạn Chiến tranh thế giới thứ hai 1940–1945 khi hàng ngàn chiến sĩ Khởi nghĩa Nam Kỳ bị đày ra đảo), Phạm Hùng đã nhiều lần được các đảng viên cộng sản trong tù tín nhiệm bầu giữ trọng trách Bí thư Đảo ủy Côn Đảo (Chi bộ nhà tù Côn Đảo). Dưới sự lãnh đạo của ông, Đảo ủy đã tổ chức chặt chẽ các lớp học văn hóa, học lý luận chính trị, ra tờ báo bí mật Ý kiến chung và Tiến lên viết tay trên giấy nhỏ để giữ vững niềm tin tất thắng cho hàng ngàn tù chính trị.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, chính quyền cách mạng và Xứ ủy Nam Bộ cử đoàn tàu ra Côn Đảo đón các chiến sĩ cách mạng trở về đất liền. Tháng 9 năm 1945, sau gần mười lăm năm xa đất liền trong xiềng xích lao tù, Phạm Hùng cùng hơn hai ngàn chiến sĩ Côn Đảo đặt chân về tới bến sông Đại Ngãi (Sóc Trăng - Cần Thơ), lập tức bắt tay ngay vào cuộc kháng chiến bảo vệ nền độc lập non trẻ của Tổ quốc tại miền Nam.

Trọng trách lãnh đạo kháng chiến Nam Bộ của đồng chí Phạm Hùng

Trở về từ Côn Đảo đúng vào thời điểm thực dân Pháp nổ súng gây hấn tại Sài Gòn (ngày 23 tháng 9 năm 1945), Phạm Hùng đã gắn bó máu thịt với chiến trường miền Nam suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ, đảm nhận những cương vị lãnh đạo chủ chốt nhất từ Xứ ủy Nam Bộ đến Trung ương Cục miền Nam và Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Xây dựng lực lượng kháng chiến chống Pháp tại miền Nam

Ngay khi vừa từ Côn Đảo về tới đất liền cuối tháng 9 năm 1945, tại Hội nghị Xứ ủy Nam Bộ mở rộng ở Cầu Kinh (Gia Định) tháng 10 năm 1945, Phạm Hùng đã được bầu bổ sung vào Xứ ủy Nam Bộ và năm 1946 được cử làm Phó Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, trực tiếp kiêm chức Giám đốc Quốc gia Tự vệ cuộc Nam Bộ (sau là Công an Nam Bộ). Trên cương vị người đứng đầu lực lượng vũ trang bảo vệ an ninh cách mạng miền Nam buổi đầu kháng chiến, ông đã đặt nền móng xây dựng tổ chức, rèn luyện kỷ luật và chỉ đạo phá vỡ nhiều âm mưu tình báo, gián điệp của địch tại Sài Gòn và các tỉnh Nam Bộ.

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng họp tại Chiêm Hóa (Tuyên Quang) tháng 2 năm 1951, Phạm Hùng được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Trở lại chiến trường miền Nam năm 1952, khi Trung ương Cục miền Nam được thành lập tại chiến khu Việt Bắc phương Nam, ông giữ trọng trách Ủy viên Trung ương Cục, Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam kiêm Bí thư Phân liên khu ủy miền Đông Nam Bộ, sát cánh cùng Bí thư Trung ương Cục Lê Duẩn và các đồng chí Lê Đức Thọ, Võ Chí Công, Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt lãnh đạo quân dân Nam Bộ phối hợp nhịp nhàng với chiến trường chính Bắc Bộ làm nên thắng lợi Điện Biên Phủ năm 1954.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, chấp hành sự phân công của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Phạm Hùng đảm nhận nhiệm vụ Trưởng đoàn đại biểu Quân đội nhân dân Việt Nam trong Ban Liên hợp đình chiến Nam Bộ, kiên quyết đấu tranh pháp lý buộc đối phương tôn trọng các điều khoản ngừng bắn và bảo vệ an toàn cho các đợt chuyển quân tập kết tại Hàm Tân, Cao Lãnh, Chắc Băng trước khi lên chuyến tàu cuối cùng ra miền Bắc vào tháng 5 năm 1955.

Bí thư Trung ương Cục chỉ đạo đại thắng mùa Xuân

Sau hơn mười năm công tác tại miền Bắc trên cương vị Ủy viên Bộ Chính trị (từ năm 1956), Bí thư Trung ương Đảng và Phó Thủ tướng Chính phủ (từ năm 1958) phụ trách khối kinh tế – tài chính – thương nghiệp chi viện cho tiền tuyến lớn, vào tháng 10 năm 1967, sau khi Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đột ngột qua đời, Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tin tưởng cử Phạm Hùng (với bí danh Bảy Cường) bí mật vượt Trường Sơn trở vào chiến trường miền Nam giữ trọng trách Bí thư Trung ương Cục miền Nam kiêm Chính ủy các Lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam Việt Nam.

Từ cuối năm 1967 đến mùa xuân năm 1975, tại đại bản doanh căn cứ Bắc Tây Ninh và sau đó là Căn cứ Bộ Chỉ huy Miền Tà Thiết (Lộc Ninh), đồng chí Phạm Hùng đã cùng tập thể Trung ương Cục và Bộ Tư lệnh Miền (trong đó có Phó Tư lệnh, Nữ tướng Nguyễn Thị Định — người con ưu tú của mảnh đất Bến Tre - Vĩnh Long bước ra từ phong trào Đồng Khởi Bến Tre) trực tiếp chỉ đạo cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, đánh bại chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh" qua Chiến dịch Nguyễn Huệ (1972) và Chiến thắng Đường 14 – Phước Long (đầu năm 1975).

Tháng 4 năm 1975, khi thời cơ chiến lược giải phóng hoàn toàn miền Nam đã điểm, Bộ Chính trị quyết định thành lập Bộ Chỉ huy Chiến dịch giải phóng Sài Gòn – Gia Định (mang tên Chiến dịch Hồ Chí Minh) do Đại tướng Văn Tiến Dũng làm Tư lệnh và đồng chí Phạm Hùng làm Chính ủy. Trên cương vị Chính ủy Chiến dịch Hồ Chí Minh phối hợp chặt chẽ cùng Tổng Tư lệnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại Tổng hành dinh Hà Nội, ông đã phát huy cao độ sức mạnh tổng hợp của năm cánh quân thần tốc kết hợp với phong trào nổi dậy của quần chúng, tiến vào giải phóng Sài Gòn đúng trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975, thu non sông Việt Nam về một mối và giữ nguyên vẹn thành phố cho nhân dân.

Không gian khuôn viên truyền thống gắn với cuộc đời cách mạng của đồng chí Phạm Hùng tại tỉnh Vĩnh Long
Không gian khuôn viên truyền thống gắn với cuộc đời cách mạng của đồng chí Phạm Hùng tại tỉnh Vĩnh Long

Đóng góp kiến thiết đất nước và niên biểu của Phạm Hùng

Sau đại thắng mùa Xuân năm 1975 thống nhất Tổ quốc, đồng chí Phạm Hùng tiếp tục được Đảng, Quốc hội và nhân dân giao phó những trọng trách trụ cột trong Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Dù ở lĩnh vực điều hành kinh tế hay bảo vệ an ninh quốc gia, ông đều để lại dấu ấn của một nhà lãnh đạo bản lĩnh, kỷ cương và giàu tính nhân văn.

Chăm lo an ninh Tổ quốc và phát triển kinh tế

Từ năm 1976 đến năm 1986, trên cương vị Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ (Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng) và trực tiếp kiêm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) từ năm 1980 đến đầu năm 1987, đồng chí Phạm Hùng đã có những đóng góp đặc biệt to lớn trong việc ổn định tình hình chính trị – xã hội sau chiến tranh, bảo vệ vững chắc biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và đập tan mọi âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch.

Là người từng trực tiếp sáng lập và lãnh đạo lực lượng Công an Nam Bộ từ năm 1945, khi đứng đầu Bộ Nội vụ trong giai đoạn đất nước thống nhất, Phạm Hùng đặc biệt quan tâm đến công tác xây dựng lực lượng Công an nhân dân trong sạch, vững mạnh, gắn bó máu thịt với nhân dân. Ông thường xuyên căn dặn cán bộ, chiến sĩ rằng sức mạnh bảo vệ an ninh Tổ quốc bắt nguồn từ lòng dân và thế trận an ninh nhân dân; người chiến sĩ Công an phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, nghiêm minh với tội phạm nhưng phải hết mực tôn trọng, lễ phép và bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân.

Song song với nhiệm vụ an ninh, trên cương vị Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng phụ trách nhiều lĩnh vực kinh tế trọng yếu, Phạm Hùng luôn dành sự quan tâm sâu sắc đến phát triển nông nghiệp, thủy lợi vùng đồng bằng sông Cửu Long và đẩy mạnh nghiên cứu khoa học kỹ thuật phục vụ sản xuất, tiếp nối truyền thống trọng tri thức của những nhà khoa học lớn quê hương Vĩnh Long như Giáo sư Viện sĩ Trần Đại Nghĩa.

Bảng niên biểu cuộc đời và sự nghiệp tại Việt Nam

Để khái quát toàn diện chặng đường gần sáu mươi năm hoạt động cách mạng không ngừng nghỉ của đồng chí Phạm Hùng trên khắp mọi miền đất nước Việt Nam, bảng niên biểu dưới đây tổng hợp các mốc son lịch sử trọng đại nhất:

Niên đại / Thời gianSự kiện lịch sử & Hoạt động tiêu biểuĐịa điểm tại Việt NamTrọng trách / Ý nghĩa lịch sử
Ngày 11/06/1912 (Nhâm Tý)Phạm Hùng (Phạm Văn Thiện) sinh ra trong gia đình nông dân yêu nướcẤp Long Thuận, xã Long Phước, huyện Long Hồ (Vĩnh Long)Hun đúc tính cách cương trực, nhân nghĩa của vùng đất Long Hồ
Năm 1928–1930Học tại Collège de Mytho, lãnh đạo phong trào học sinh yêu nước và gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương (1930)Tỉnh Mỹ Tho (Tiền Giang - Đồng Tháp) và Vĩnh LongBước ngoặt dấn thân vào sự nghiệp giải phóng dân tộc ở tuổi 18
Năm 1931–1933Bị thực dân Pháp bắt tại Mỹ Tho (tháng 5/1931) và bị Tòa Đại hình Sài Gòn kết án tử hình ngày 02/05/1933Mỹ Tho và Khám Lớn Sài Gòn (TP. Hồ Chí Minh)Giữ vững khí tiết kiên cường trong xà lim án chém, làm thất bại âm mưu khủng bố
Giai đoạn 1934–1945Bị đày ra nhà tù Côn Đảo; nhiều lần được bầu làm Bí thư Đảo ủy Côn Đảo lãnh đạo tù chính trị đấu tranhQuần đảo Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu / TP. Hồ Chí Minh)Biến nhà tù đế quốc thành trường học lý luận cách mạng suốt gần 15 năm
Năm 1945–1954Trở về đất liền (tháng 9/1945); giữ chức Phó Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, Phó Bí thư Trung ương Cục miền NamSài Gòn, Chiến khu Đồng Tháp Mười và Chiến khu ĐXây dựng lực lượng kháng chiến và Công an Nam Bộ trong kháng chiến chống Pháp
Năm 1956–1967Ủy viên Bộ Chính trị (từ 1956), Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ (từ 1958)Thủ đô Hà NộiĐiều hành kinh tế, tài chính, thương nghiệp miền Bắc và chi viện miền Nam
Giai đoạn 1967–1975Bí thư Trung ương Cục miền Nam (Bảy Cường), Chính ủy các Lực lượng vũ trang giải phóng miền NamCăn cứ Bắc Tây Ninh và Căn cứ Tà Thiết (Lộc Ninh, Đồng Nai)Trực tiếp lãnh đạo cách mạng miền Nam vượt qua giai đoạn ác liệt nhất
Tháng 4 năm 1975Giữ trọng trách Chính ủy Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử giải phóng Sài GònSở Chỉ huy Căn cứ Tà Thiết – Bến Cát và Sài GònCùng tập thể Bộ Chính trị và Bộ Chỉ huy làm nên Đại thắng mùa Xuân 30/4/1975
Năm 1976–1986Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ (Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng) kiêm Bộ trưởng Bộ Nội vụ (1980–1987)Thủ đô Hà Nội và các tỉnh thành phía NamBảo vệ vững chắc an ninh Tổ quốc và khôi phục kinh tế sau chiến tranh
Tháng 6/1987 – 10/03/1988Được Quốc hội khóa VIII bầu làm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Thủ tướng Chính phủ); hy sinh trên đường công tác ngày 10/03/1988Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí MinhChèo lái con thuyền kinh tế đất nước vượt qua khó khăn buổi đầu Đổi mới

Dấu ấn Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng của đồng chí Phạm Hùng

Tháng 6 năm 1987, tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VIII — kỳ họp đầu tiên sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng khởi xướng công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước — đồng chí Phạm Hùng được Quốc hội tín nhiệm bầu giữ trọng trách Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Thủ tướng Chính phủ) nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Dù thời gian đảm nhận cương vị đứng đầu Chính phủ chỉ vỏn vẹn chín tháng trước khi đột ngột qua đời, ông đã để lại dấu ấn sâu đậm của một vị Thủ tướng hành động quyết liệt vì dân sinh.

Chèo lái kinh tế những năm đầu công cuộc Đổi mới

Khi đồng chí Phạm Hùng nhậm chức Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng vào giữa năm 1987, nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước những thử thách vô cùng gay gắt của thời kỳ chuyển giao từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế quản lý mới: lạm phát phi mã ở mức ba con số, thiên tai hạn hán và bão lụt liên tiếp gây thiếu lương thực cục bộ tại một số tỉnh miền Bắc và miền Trung, trong khi hoạt động lưu thông phân phối hàng hóa còn nhiều ách tắc.

Trước tình thế cấp bách ấy, mặc dù tuổi đã ngoài bảy mươi lăm, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng đã làm việc với cường độ phi thường từ sáng sớm đến đêm khuya, trực tiếp cùng Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt và tập thể Chính phủ ban hành các quyết sách đột phá nhằm cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội VI: tháo gỡ ngay các trạm kiểm soát ngăn sông cấm chợ trên các tuyến giao thông huyết mạch, trao quyền tự chủ sản xuất kinh doanh cho các xí nghiệp quốc doanh (theo Quyết định 217-HĐBT), khuyến khích kinh tế nhiều thành phần và tập trung đầu tư cho Ba chương trình kinh tế lớn (Lương thực – thực phẩm, Hàng tiêu dùng và Hàng xuất khẩu).

Đặc biệt, vào đầu năm 1988, để kịp thời giải quyết tình trạng thiếu lương thực tại miền Bắc, đồng chí Phạm Hùng đã trực tiếp vào làm việc với lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (Vĩnh Long, Tiền Giang, Hậu Giang, An Giang, Đồng Tháp) để huy động hàng chục vạn tấn gạo từ vựa lúa miền Nam vận chuyển khẩn cấp ra Bắc cứu trợ đồng bào.

Tấm gương đạo đức cần kiệm liêm chính và tận tụy

Ngày 10 tháng 3 năm 1988, ngay trong chuyến đi công tác khẩn trương tại Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam để chỉ đạo giải quyết vấn đề lương thực, tài chính và tiền tệ cho đất nước, đồng chí Phạm Hùng đã đột ngột từ trần do một cơn đau tim nặng ở tuổi bảy mươi sáu, hiến dâng trọn vẹn đến hơi thở cuối cùng trên cương vị công tác. Sự ra đi của vị Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiên trung giữa lúc đang làm nhiệm vụ đã để lại niềm xúc động và tiếc thương vô hạn trong lòng nhân dân cả nước.

Trong suốt sáu mươi năm hoạt động cách mạng và đảm nhận những chức vụ cao nhất của Đảng, Nhà nước, đồng chí Phạm Hùng luôn giữ trọn lối sống Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư theo gương Bác Hồ vĩ đại. Trong công việc, ông nổi tiếng là người nguyên tắc, kỷ luật nghiêm minh, nói đi đôi với làm và kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng với tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí; nhưng trong đời thường, "anh Hai Hùng" lại là một người vô cùng giản dị, chân thành, ấm áp nghĩa tình đồng chí, đồng bào và hết mực yêu thương gia đình.

Khu tưởng niệm Long Phước và sự tri ân đồng chí Phạm Hùng

Để đời đời ghi nhớ công lao to lớn của người con ưu tú quê hương Vĩnh Long đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng Tổ quốc, Đảng, Nhà nước và nhân dân đã xây dựng quần thể khu tưởng niệm trang nghiêm ngay trên mảnh đất chôn nhau cắt rốn của đồng chí Phạm Hùng tại huyện Long Hồ.

Quần thể di tích lịch sử Quốc gia tại Long Hồ

Tọa lạc tại ấp Long Thuận A, xã Long Phước, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long (nằm dọc theo Quốc lộ 53, cách trung tâm thành phố Vĩnh Long khoảng 5 cây số), quần thể Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long được khởi công xây dựng từ năm 2000 và khánh thành vào ngày 11 tháng 6 năm 2004 (nhân dịp kỷ niệm 92 năm Ngày sinh của ông) trên tổng diện tích rộng khoảng 3,2 héc-ta. Công trình mang phong cách kiến trúc truyền thống dân tộc kết hợp hài hòa với không gian sinh thái miệt vườn sông nước Nam Bộ.

Các hạng mục cốt lõi bên trong Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long bao gồm: Cổng tam quan bề thế, Nhà lễ tưởng niệm (nơi đặt bức tượng bán thân bằng đồng của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng trong tư thế uy nghiêm, hiền từ), Nhà trưng bày thân thế và sự nghiệp (lưu giữ hàng trăm bức ảnh tư liệu, hiện vật lịch sử quý giá gắn với cuộc đời ông), và đặc biệt là ba công trình phục dựng theo tỷ lệ 1:1 gồm: căn phòng xà lim án chém tại Khám Lớn Sài Gòn – Côn Đảo, ngôi nhà làm việc bằng gỗ lợp lá trung quân của Bí thư Trung ương Cục Bảy Cường tại căn cứ Bắc Tây Ninh, và căn phòng làm việc giản dị của ông tại số 72 phố Phan Đình Phùng (Hà Nội).

Với giá trị lịch sử và giáo dục truyền thống to lớn, ngày 12 tháng 6 năm 2012 (nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hùng), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức trao bằng xếp hạng Khu lưu niệm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng là Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia.

Giá trị giáo dục truyền thống trên quê hương Vĩnh Long

Trên bản đồ di sản văn hóa lịch sử của tỉnh Vĩnh Long, khu tưởng niệm đồng chí Phạm Hùng tại huyện Long Hồ kết nối chặt chẽ với Khu tưởng niệm Võ Văn Kiệt Vĩnh Long tại huyện Vũng Liêm và Khu lưu niệm Giáo sư Viện sĩ Trần Đại Nghĩa Vĩnh Long tại huyện Tam Bình, tạo thành "Tam giác đỏ" di tích danh nhân thời đại Hồ Chí Minh độc đáo bậc nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long. Hằng năm, nơi đây đón hàng trăm ngàn lượt cán bộ, đảng viên, đoàn viên thanh niên, học sinh và nhân dân khắp cả nước về dâng hương, sinh hoạt chính trị, kết nạp Đảng, kết nạp Đoàn.

Tên tuổi của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng cũng được đặt trang trọng cho những đại lộ huyết mạch, cây cầu lớn và các ngôi trường trung học phổ thông tại Vĩnh Long, Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ và Đà Nẵng. Trên hành trình gìn giữ, số hóa và lan tỏa những giá trị lịch sử cách mạng hào hùng của quê hương Địa linh nhân kiệt, chuyên trang Vĩnh Long NSSC trân trọng lưu giữ hồ sơ bách khoa toàn diện về danh nhân Phạm Hùng, bồi đắp lý tưởng cách mạng, bản lĩnh vượt khó và khát vọng cống hiến cho thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay.

Chia sẻ:
VC

NSSC Vĩnh Long

vinhlong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Danh nhân Vĩnh Long.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất