Bỏ qua đến nội dung

Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long - Di sản lịch sử tôn vinh người chiến sĩ cộng sản kiên trung

Tọa lạc bên tuyến Quốc lộ 53 thuộc huyện Long Hồ, Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long trải rộng trên diện tích hơn ba héc-ta với quần thể kiến trúc truyền thống và cụm công trình phục dựng lịch sử tỷ lệ nguyên bản, khắc họa trọn vẹn tấm gương trung hiếu của nhà lãnh đạo kiệt xuất.

NSSC Vĩnh LongĐăng: Cập nhật lần cuối: 18 phút đọc

Cổng tam quan truyền thống bề thế dẫn vào không gian Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long tại xã Long Phước huyện Long Hồ

Nằm giữa vùng đất trù phú bên dòng sông Long Hồ hiền hòa, Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long là quần thể di sản lịch sử và văn hóa tiêu biểu tôn vinh cuộc đời cách mạng kiên cường của người con ưu tú quê hương Vĩnh Long. Công trình lưu giữ hệ thống hiện vật, tư liệu quý giá và tái hiện sinh động bản lĩnh thép cùng tấm lòng trung hiếu sắt son của cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng đối với dân tộc.

Lịch sử khởi dựng Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long tại Long Hồ

Mảnh đất Long Hồ từ buổi đầu khai mở phương Nam đã nổi danh là vùng địa linh nhân kiệt, nơi hội tụ khí phách anh hùng và truyền thống văn hiến lâu đời của cư dân đồng bằng sông Cửu Long. Chính trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước ấy, Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long đã được khởi dựng để tri ân một nhân cách cộng sản mẫu mực của cách mạng Việt Nam thế kỷ XX.

Vùng đất Long Hồ dinh và truyền thống hiếu học

Trong tiến trình lịch sử Long Hồ dinh được chúa Nguyễn Phúc Chu thiết lập từ năm Nhâm Tý 1732, vùng đất huyện Long Hồ giữ vai trò là trung tâm trấn thủ, chính trị và văn hóa trọng yếu của cả vùng đất phương Nam xưa. Trải qua hàng trăm năm bồi đắp phù sa của dòng sông Tiền và sông Long Hồ, nơi đây đã hình thành nên những xóm làng trù phú, gắn liền với truyền thống hiếu học Vĩnh Long trọng đạo lý, giàu nghĩa khí và sản sinh ra nhiều bậc hiền tài kiệt xuất cho đất nước như Giáo sư Viện sĩ Trần Đại Nghĩa hay Thủ tướng Võ Văn Kiệt.

Tại ấp Long Thuận A, xã Long Phước, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long, đồng chí Phạm Hùng (tên khai sinh là Phạm Văn Thiện, bí danh Hai Hùng) sinh ngày 11 tháng 6 năm 1912 trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Từ những năm tháng theo học tại trường tiểu học Long Hồ và trường Collège de Mỹ Tho, người thanh niên Phạm Văn Thiện sớm tiếp thu tư tưởng tiến bộ, tham gia phong trào yêu nước của học sinh từ năm 1928 và trở thành một trong những đảng viên lớp đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương tại Nam Kỳ năm 1930. Cuộc đời sáu mươi năm hoạt động cách mạng liên tục của ông đã đi qua những thử thách khắc nghiệt nhất, từ mười bốn năm rưỡi bị giam cầm tại Khám Lớn Sài Gòn và Côn Đảo đến cương vị Bí thư Trung ương Cục miền Nam, Chính ủy Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng.

Quá trình xây dựng công trình tri ân trên quê hương

Sau khi Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng đột ngột từ trần vào ngày 10 tháng 3 năm 1988 trong lúc đang đi công tác chỉ đạo điều hành kinh tế tại các tỉnh phía Nam, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Vĩnh Long luôn ấp ủ nguyện vọng xây dựng một khu lưu niệm trang trọng ngay trên mảnh đất quê cha đất tổ của ông. Được sự đồng ý của Trung ương Đảng và Chính phủ, dự án xây dựng Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long chính thức được khởi công vào năm 2000 tại ấp Long Thuận A, xã Long Phước, huyện Long Hồ, nằm ngay mặt tiền tuyến Quốc lộ 53 cách trung tâm thành phố Vĩnh Long khoảng ba ki-lô-mét về hướng nam.

Sau bốn năm thi công cẩn trọng với sự đóng góp tâm sức của các nhà sử học, kiến trúc sư, nghệ nhân và nhân dân địa phương, toàn bộ quần thể công trình có tổng diện tích khoảng 3,2 héc-ta (hơn 31.000 mét vuông) đã chính thức khánh thành vào ngày 11 tháng 6 năm 2004, đúng vào dịp kỷ niệm 92 năm Ngày sinh của đồng chí Phạm Hùng (11/6/1912 – 11/6/2004). Công trình hoàn thành đã tạo dựng một không gian tưởng niệm tôn nghiêm, hài hòa với cảnh quan miệt vườn sông nước Long Hồ để các thế hệ tìm về tri ân vị lãnh đạo tiền bối đáng kính.

Hạng mục thông tinChi tiết quy hoạch và lịch sử tại di tích
Tên gọi chính thứcKhu lưu niệm cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng (Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long)
Vị trí tọa lạcẤp Long Thuận A, xã Long Phước, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long (dọc Quốc lộ 53)
Tổng diện tích quy hoạchKhoảng 3,2 héc-ta (hơn 31.000 mét vuông)
Thời gian xây dựngKhởi công năm 2000, khánh thành ngày 11 tháng 6 năm 2004
Các hạng mục cốt lõiCổng tam quan truyền thống, Nhà lễ tân (300 m²), Nhà lễ tưởng niệm (1.050 m²), Nhà trưng bày chuyên đề (670 m²)
Cụm công trình phục dựng 1/1Mô hình phòng biệt giam Côn Đảo và Khám Lớn, nhà làm việc Trung ương Cục miền Nam, phòng làm việc tại số 72 Phan Đình Phùng (Hà Nội)
Cấp độ xếp hạng di sảnDi tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia (công nhận tháng 6 năm 2012)

Quy hoạch kiến trúc tổng thể tại Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long

Được quy hoạch trên khu đất rộng lớn hơn ba héc-ta theo trục đối xứng truyền thống kết hợp không gian cảnh quan sinh thái mở, Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long gây ấn tượng mạnh mẽ bởi sự bề thế, trang nghiêm nhưng vẫn thấm đẫm hơi thở kiến trúc dân tộc Việt Nam. Mỗi hạng mục từ cổng chính, đường thần đạo, sân hành lễ đến khu đền thờ đều được tính toán tỉ mỉ về tỷ lệ hình khối và màu sắc chất liệu.

Kiến trúc cổng tam quan truyền thống và cảnh quan sân vườn

Điểm nhấn kiến trúc đầu tiên đón bước chân khách thập phương từ trục Quốc lộ 53 là cổng tam quan truyền thống vươn cao uy nghi giữa nền trời Vĩnh Long. Công trình cổng chính được thiết kế theo lối kiến trúc cổ truyền cách điệu với hệ mái lợp ngói đỏ vảy cá hai tầng, bốn đầu đao uốn cong thanh thoát và hàng cột trụ vuông vức ốp gạch gốm vững chãi. Chính giữa lối đi trung tâm của cổng tam quan truyền thống là bức hoành phi khắc dòng chữ trang trọng giới thiệu Khu tưởng niệm cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng.

Bước qua cổng tam quan truyền thống là khoảng sân dẫn và quảng trường hành lễ rộng lớn được lát gạch đỏ truyền thống gợi nhớ nét đẹp mộc mạc của làng nghề gạch gốm đỏ Mang Thít trứ danh vùng đất Vĩnh Long. Dọc hai bên trục đường chính dẫn vào khu trung tâm là hệ thống thảm cỏ xanh mướt, bồn hoa cây cảnh được cắt tỉa công phu cùng những hàng cây sao, cây dầu, cây cau vua và các loài cây cổ thụ Nam Bộ tỏa bóng mát quanh năm. Phía bên phải khu vực tiền sảnh là công trình Nhà lễ tân rộng khoảng 300 mét vuông với kiến trúc mái ngói thoáng đãng, đóng vai trò là nơi đón tiếp các đoàn đại biểu và chuẩn bị nghi lễ trước khi vào dâng hương tại khu đền chính.

Kiến trúc mái ngói đỏ đao cong uy nghiêm của Nhà lễ tưởng niệm bên trong Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long dưới bầu trời xanh
Kiến trúc mái ngói đỏ đao cong uy nghiêm của Nhà lễ tưởng niệm bên trong Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long dưới bầu trời xanh

Không gian Nhà lễ tưởng niệm uy nghiêm ở trung tâm

Nằm tại vị trí trung tâm và cao ráo nhất của toàn bộ quần thể di tích là Nhà lễ tưởng niệm, công trình kiến trúc tâm điểm có diện tích mặt bằng lên tới 1.050 mét vuông. Ngôi đền được xây dựng trên nền đài cao tôn nghiêm, phía trước là hệ thống bậc tam cấp đá xám rộng rãi với đôi thành bậc chạm khắc hình tượng rồng mây cách điệu mang phong cách điêu khắc truyền thống Việt Nam. Kiến trúc Nhà lễ tưởng niệm nổi bật với kết cấu mái chồng diêm hai tầng tám mái lợp ngói đỏ tươi, các góc mái uốn cong vút lên bầu trời, nâng đỡ bởi hệ thống cột trụ tròn lớn sơn màu nâu trầm kết hợp các mảng tường vàng kem ấm áp.

Không gian nội thất bên trong Nhà lễ tưởng niệm được bài trí vô cùng trang nghiêm, tĩnh mặc và giàu tính biểu tượng lịch sử. Ở vị trí chính diện trên bệ thờ gỗ chạm khắc hoa văn cổ truyền là bức tượng đồng bán thân của cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng cao hơn một mét, khắc họa thần thái cương nghị, vầng trán cao rộng và ánh mắt sáng ngời niềm tin tất thắng của người chiến sĩ cộng sản kiên trung. Phía sau bức tượng đồng là mặt trống đồng Đông Sơn chạm gỗ cỡ lớn treo trang trọng trên tường, biểu trưng cho cội nguồn văn hiến ngàn năm của dân tộc Việt Nam. Hai bên hương án đồng là đôi câu đối sơn son thếp vàng, cặp lục bình gốm sứ cỡ lớn in chân dung ông và hai bảng đồng khắc chữ thếp vàng trích lời điếu của Ban Chấp hành Trung ương Đảng cùng lời căn dặn tâm huyết của đồng chí Phạm Hùng đối với quê hương Cửu Long – Vĩnh Long, nơi các thế hệ luôn thành kính dâng hương tưởng nhớ người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tổ hợp trưng bày và phục dựng ở Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long

Bên cạnh không gian tưởng niệm tâm linh trang trọng, giá trị sử học và giáo dục trực quan đặc sắc của Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long được kết tinh tại khối nhà trưng bày chuyên đề cùng khu vực tái hiện các công trình lịch sử ngoài trời theo tỷ lệ nguyên bản 1/1. Sự kết hợp giữa hiện vật bảo tàng trong nhà và không gian trải nghiệm thực tế ngoài trời giúp người xem hình dung trọn vẹn cuộc đời cách mạng đầy gian khổ nhưng vô cùng vẻ vang của đồng chí Phạm Hùng.

Tư liệu quý bên trong nhà trưng bày chuyên đề

Tọa lạc gần khu vực đền chính, công trình nhà trưng bày chuyên đề có diện tích khoảng 670 mét vuông được thiết kế khoa học để giới thiệu hàng trăm bức ảnh tư liệu, văn kiện lịch sử, bản thảo và hiện vật gốc gắn liền với chuyên đề "Thân thế và sự nghiệp của cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng". Mạch trưng bày được sắp xếp theo trình tự biên niên sử chặt chẽ, bắt đầu từ không gian quê hương xã Long Phước, huyện Long Hồ, truyền thống gia đình và những hoạt động yêu nước sôi nổi của chàng thanh niên Phạm Văn Thiện trong phong trào học sinh Mỹ Tho những năm 1928 – 1930.

Tiếp nối hành trình lịch sử trong nhà trưng bày chuyên đề là hệ thống tư liệu, hình ảnh và hiện vật phản ánh chặng đường hoạt động bền bỉ của đồng chí Phạm Hùng qua các giai đoạn lịch sử trọng đại: từ cuộc đấu tranh kiên cường trong lao tù đế quốc (1931 – 1945), công tác xây dựng lực lượng kháng chiến tại Nam Bộ (1945 – 1954), trọng trách Phó Thủ tướng Chính phủ tại miền Bắc (1958 – 1967), Bí thư Trung ương Cục miền Nam và Chính ủy Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh mùa xuân năm 1975 cho đến giai đoạn giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (1987 – 1988). Những kỷ vật giản dị như bộ quần áo kaki, chiếc kính trắng, chiếc radio bán dẫn, chiếc cặp công tác, sổ tay ghi chép cùng Huân chương Sao Vàng cao quý đã khắc họa chân thực phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư của nhà lãnh đạo kiệt xuất.

Không gian thờ tự trang nghiêm với tượng đồng bán thân và trống đồng Đông Sơn tại Nhà lễ tưởng niệm thuộc Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long
Không gian thờ tự trang nghiêm với tượng đồng bán thân và trống đồng Đông Sơn tại Nhà lễ tưởng niệm thuộc Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long

Cụm mô hình phòng biệt giam Khám Lớn và Côn Đảo

Điểm nhấn độc đáo thu hút sự chú ý đặc biệt trong khuôn viên ngoài trời của Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long là cụm công trình phục dựng lịch sử theo tỷ lệ 1/1, đứng đầu là mô hình phòng biệt giam tái hiện nơi giam giữ người tử tù Phạm Hùng tại Khám Lớn Sài Gòn (1931 – 1934) và nhà tù Côn Đảo (1934 – 1945). Bị thực dân Pháp kết án tử hình năm 1933 khi mới hai mươi mốt tuổi, sau đó giảm xuống án tù khổ sai chung thân và đày ra Côn Đảo, đồng chí Phạm Hùng đã trải qua hơn mười bốn năm rưỡi trong xiềng xích lao tù.

Bước vào không gian chật hẹp của mô hình phòng biệt giam với tường đá dày lạnh lẽo, song sắt kiên cố và chiếc cùm chân bằng sắt nặng nề trên bệ xi măng, người xem không khỏi xúc động trước ý chí phi thường của người chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi. Chính tại nơi địa ngục trần gian ấy, đồng chí Phạm Hùng cùng các đồng chí kiên trung đã biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng, giữ vững khí tiết cho đến ngày Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công.

Phục dựng nhà làm việc Trung ương Cục và Hà Nội

Cạnh khu vực tái hiện nhà lao đế quốc, khu di tích còn phục dựng nguyên mẫu tỷ lệ 1/1 ngôi nhà làm việc Trung ương Cục miền Nam tại chiến khu Bắc Tây Ninh (1967 – 1975) ẩn mình dưới tán cây rừng xanh mát. Công trình nhà làm việc Trung ương Cục được dựng bằng gỗ rừng, mái lợp lá trung quân chống cháy đặc trưng của chiến khu Nam Bộ, bên dưới có hệ thống hầm trú ẩn chữ A và giao thông hào nối liền, tái hiện chiếc bàn gỗ nhỏ, chiếc đèn dầu, bản đồ quân sự miền Nam và chiếc võng dù nơi đồng chí Hai Hùng đã thức trắng bao đêm cùng tập thể Trung ương Cục hoạch định các quyết sách chiến lược dẫn tới đại thắng mùa xuân năm 1975.

Hạng mục phục dựng thứ ba trong khuôn viên Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long là không gian căn phòng làm việc của đồng chí tại số 72 phố Phan Đình Phùng, Thủ đô Hà Nội, tái hiện không gian làm việc giản dị, ngăn nắp của vị nguyên thủ quốc gia trong thời kỳ xây dựng và đổi mới đất nước.

Hạng mục công trình tại di tíchQuy mô và đặc điểm kiến trúcGiá trị lịch sử và hiện vật tiêu biểu
Nhà lễ tưởng niệm trung tâmDiện tích 1.050 m², kiến trúc mái chồng diêm 2 tầng 8 mái ngói đỏTượng đồng bán thân Chủ tịch HĐBT Phạm Hùng, phù điêu trống đồng Đông Sơn, bảng đồng lời điếu và lục bình gốm sứ
Nhà trưng bày chuyên đềDiện tích 670 m², thiết kế không gian bảo tàng hiện đại theo biên niên sửHàng trăm ảnh tư liệu, văn kiện Đảng, bản thảo, quần áo kaki, kính trắng, sổ tay công tác và Huân chương Sao Vàng
Mô hình phòng biệt giam (Tỷ lệ 1/1)Tái hiện nguyên mẫu xà lim án chém Khám Lớn Sài Gòn và Banh II Côn ĐảoTường đá dày, cửa sắt, cùm chân sắt, tái hiện 14 năm rưỡi đấu tranh kiên cường trong lao tù đế quốc (1931 – 1945)
Nhà làm việc Trung ương Cục (Tỷ lệ 1/1)Nhà gỗ lợp lá trung quân dưới tán cây rừng kèm hầm chữ A chiến khu Tây NinhBàn làm việc gỗ rừng, đèn dầu, bản đồ tác chiến miền Nam, võng dù giai đoạn Bí thư Trung ương Cục (1967 – 1975)

Giá trị di sản quốc gia của Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long

Trải qua hơn hai thập niên kể từ ngày khánh thành, Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long đã khẳng định vị thế là thiết chế văn hóa, lịch sử trọng điểm của tỉnh Vĩnh Long và khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nơi hội tụ giá trị kiến trúc nghệ thuật truyền thống và chiều sâu giáo dục lịch sử cách mạng.

Dấu mốc công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia

Ghi nhận tầm vóc lịch sử to lớn của cuộc đời đồng chí Phạm Hùng cũng như giá trị tiêu biểu của quần thể công trình lưu niệm tại quê hương ông, vào tháng 6 năm 2012, nhân dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng (11/6/1912 – 11/6/2012), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành quyết định công nhận Khu lưu niệm cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Dấu mốc đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia là niềm tự hào sâu sắc của Đảng bộ và nhân dân xã Long Phước, huyện Long Hồ.

Trên cơ sở pháp lý của một Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, công tác bảo tồn, tôn tạo các hạng mục kiến trúc, chăm sóc cảnh quan cây xanh lưu niên và bảo quản hiện vật tại khu lưu niệm luôn được tỉnh Vĩnh Long thực hiện định kỳ, khoa học nhằm phục vụ công tác nghiên cứu lịch sử Đảng và lịch sử dân tộc lâu dài.

Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống và bảo tồn di sản

Trong đời sống văn hóa đương đại của nhân dân miền Tây Nam Bộ, Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long là "địa chỉ đỏ" tiêu biểu trong hành trình giáo dục truyền thống yêu nước, ý chí vượt khó và lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Hàng năm, vào dịp kỷ niệm ngày sinh (11 tháng 6 dương lịch), lễ giỗ ngày mất (23 tháng Giêng âm lịch) của đồng chí Phạm Hùng và các ngày lễ lớn của dân tộc, hàng chục ngàn lượt cán bộ, đảng viên, chiến sĩ, học sinh, sinh viên và nhân dân từ khắp các tỉnh thành lại quy tụ về đây dâng hương tưởng niệm, tổ chức lễ báo công, kết nạp Đảng viên, Đoàn viên và trao học bổng Phạm Hùng.

Không gian tĩnh lặng của khu vườn lưu niệm cùng những câu chuyện xúc động về bản lĩnh người tù Côn Đảo số 4462 không khuất phục trước xiềng xích kẻ thù đã truyền ngọn lửa nhiệt huyết và lòng tự hào dân tộc sâu sắc cho mỗi người khi đến viếng thăm. Đồng hành cùng công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa lịch sử của địa phương, chuyên trang Vĩnh Long NSSC liên tục hệ thống hóa và lan tỏa nguồn dữ liệu bách khoa chuẩn mực về các di tích lịch sử quốc gia, góp phần bồi đắp nền tảng văn hóa vững chắc cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tỉnh nhà.

Giữa nhịp sống đổi mới không ngừng của vùng đất chín rồng hôm nay, Khu tưởng niệm Phạm Hùng Vĩnh Long vẫn uy nghiêm tỏa bóng bên dòng sông Long Hồ hiền hòa như một tượng đài bất tử về lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc và nhân dân. Quần thể di tích mãi là điểm tựa tinh thần thiêng liêng, nhắc nhở các thế hệ mai sau tiếp nối xứng đáng di sản hào hùng của cha ông để xây dựng quê hương Vĩnh Long và đất nước Việt Nam ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Chia sẻ:
VC

NSSC Vĩnh Long

vinhlong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Vĩnh Long.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Vĩnh Long.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất